Í Læknadeild í gamla daga var manni kennt ýmislegt um sérstöðu heilsuþátta íslensku þjóðarinnar. Gul augu var manni kennt að gæti verið fyrst og fremst tengt ungbarnagulu, merki um stíflugulu eða einkenni bráðrar lifrarbólgu (hepatitits), oftast lifrarbólgu A sem voru yfirleitt tímabundin veikindi tengt matarsýkingu. Nú eru tímarnir aðrir og vaxandi fjöldi sjúklinga með króníska lifrarbólgu sem endað getur með lifrarbilun fyrir aldur fram og skorpulifur (chirrosis). Alvarlegur langvinnur sjúkdómur sem var miklu sjaldséðari hér á landi á árum áður en hjá flestum öðrum vestrænum þjóðum. Endastig lifrarbilunar sem er í raun endastig ólíkra sjúkdóma þar sem alkóhólismi er hvað algengastur, en líka lyf, fæðubótarefni, offita og sykursýki. Jafnframt algengasta ástæða krabbameins í lifur sem er eitt alvarlegasta krabbamein sem hægt er að fá.

Lítil áfengisneysla og lág tíðni lifrarbólgu B og C var þakkað lágri tíðni á skorpulifur hér á árum áður og þótti líka bera vott um góðar forvarnir gegn þessum sjúkdómum. Eins lágri tíðni offitu og sykursýki. Nú er öldin sem sagt önnur og vaxandi sambland þessara þátt í náinni framtíð stórhættuleg blanda sem ekki sér fyrir endann á. Á samt tíma og áfengisneyslan hefur meira en tvöfaldast, fíkinefnavandin margfaldast og offitan að slá öll Evrópumet.

Alkóhól-lifrarbólga er almennt talin lang algengasta ástæða lifrarbólgu eins og áður sagði og sem er í réttu hlutfalli við magn áfengis sem er neytt í þjóðfélaginu, ekki síst sídrykkju flesta daga. Vaxandi bjórdrykkja og neysla léttvína á síðustu árum er því verulegt áhyggjuefni, þótt ennþá getum við ekki talist meðal mestu drykkjuþjóða veraldar. Og auðvitað ber að fagna breyttu drykkjumynstri landans þar sem slysum og ofbeldisverkum tengt ölvun hefur ekki fjölgað í takt við aukna neyslu heildarmagns áfengis og sem nú nálgast að vera að meðaltali um 8 alkóhóllítrar á ári fyrir alla 15 ára og eldri. Nóg er nú vandmálið samt enda hafa um 7% fullorðinna lagst inn á Vog til áfengis- og vímuefnameðferðar.

En hætturnar eru víða. Lifrabólga B sem smitast með blóðhlutum og jafnvel skordýrabiti er ekki algeng ástæða langvinnar lifrarbólgu hér á landi eins og víða erlendis, sem betur fer, en er þó vaxandi vandamál meðal heilbrigðisstarfsfólks. Önnur lifrarbólga Lifrarbólga C er hins vegar miklu algengari og sækir sífellt í sig veðrið hér á landi, þar sem vel á annað þúsund einstaklingar hafa smitast. Fyrst og fremst er smitið bundið við sprautufíklana sem smitast aðallega af nálarhlutum sem ganga á milli þeirra og sem smitast geta líka af ýmsum öðrum smitsjúkdómum, HIV og ýmsum erfiðum sárasýkingum. Lifrarbólgan er hvað síst auðvelt að meðhöndla eða halda niðri og sem að lokum endar oft með lifrarbilun og skorpulifur. Hópur sem auðveldlega getur líka smitað aðra tengt ofbeldisverkum hverskonar og fíkniefnaneyslu. Þriðja ástæðan sem talin er eiga þátt í vaxandi tíðni fitulifur og sem verður ekki síður áhyggjuefni í framtíðinni, ef fram fer sem horfir, er vaxandi ofþyngd þjóðarinnar og vaxandi tíðni fullorðinssýkursýki af týpu 2, hvortveggja sem getur að lokum leitt til langvinnar lifrarbólgu og að lokum myndunar skorpulifur.

Áður sköpuðum við okkur sérstöðu miðað við vínmenningarþjóðir þar sem áfengi var haft daglega um hönd, þrátt fyrir slæma drykkjusiði. Á tímabili var talað um að þrátt fyrir allt væri e.t.v. bara hollara að skella í sig um helgar en sötra léttvín daglega. Þá værum við að minnsta kosti laus við skorpulifrina sem er eitt algengasta dánarmein vínþjóðanna. En Adam var heldur ekki lengi í paradís. Í stað þess að láta af helgarsiðum okkar bættum við bara við okkur bjórinn og léttvínið. Hálft til eitt glas af léttvíni á dag átti svo sem ekki að vera svo óhollt og jafnvel hollt hvað æðasjúkdómana varðar. Nýjar rannsóknir benda hins vegar á að öll áfengisneysla getur verið varasöm, líka lítil, ekki síst er varðar hættu á myndun krabbameina, sérstaklega meðal kvenna. En hvað var það sem fór úr böndunum hjá okkur? Sennilega svipað og í öllu öðru, óhófið.

Í dag heldur Sigurður Ólafsson lyf- og lifrarlæknir fræðsluerindi um fitulifur og skorpulifur á Alþjóðlegri ráðstefnu um vímuefnafíkn og alvarlegar afleiðingar hennar sem haldin er á vegum SÁÁ samtakanna . Þar kennir margra grasa, en óhætt er að segja að erindi Sigurðar sé eitt það athyglisverðasta og kemur eins og köld vatnsgusa á okkur í íslenska heilbrigðiskerfinu. Nýr toppur á stórum ísjaka þar sem vandamálin er mörg, meðferðin afskaplega dýr og flókin á alla kanta. Þar sem enn og aftur kemur til að reyna meira á grunnheilsugæslunna, félagsráðgjöf og sálfræðihjálp og enn meiri ástæða að standa betur að forvörnum hverskonar. Að sögn Sigurðar má rekja þessa aukningu í fyrsta lagi til almennt aukinnar áfengisneyslu, í öðru lagi til afleiðingar lifrabólgu C sem aðallega hefur breiðst út meðal sprautufíkla og í þriðja lagi til aukinnar offitu og sykursýki. Á síðasta ári greindust þannig yfir 40 nýir sjúklingar með skorpulifur og er það margfalt meira en við áttum að venjast fyrir nokkrum áratugum síðan. Sigurður bendir á að beint samhengi sé á milli áfengisneyslu og tíðni skorpulifur í þjóðfélaginu. Áfengisneysla hafi aukist gríðarlega á undanförnum árum og því hafi verið fyrirséð að skorpulifrar-tilfellum myndi fjölga verulega. Gulum augum í íslensku samfélagi.

Viðvörun vegna lifrarbólgu C.

http://mbl.is/frettir/erlent/2011/07/28/vidvorun_vegna_lifrarbolgu_c/

http://visir.is/vilja-alheimsastak-gegn-lifrarbolgu-/article/2011110729046