Fræðimaður sem hunsar fræðilegar kröfur og tekur ekkert mark á Gauta Eggertssyni samstarfsmanni Paul Krugmans, Seðlabanka Íslands, Alþjóða gjaldeyrissjóðnum, Gylfa Magnússyni, Gunnari Tómassyni né Vilhjálmi Þorsteinssyni er uppi með brigslyrði í garð Samfylkingarinnar.

Fræðimaðurinn er Stefán Ólafsson sem sker sig úr hópi fræðimanna með því að tala upp algjörlega gagnrýnislaust innihaldslaus yfirboð Framsóknarflokksins.

Við höfum séð að Stefán hefur talað af miklum krafti fyrir Framsóknarflokkinn í þessari kosningabaráttu. Hann um það. Honum virðist hins vegar mjög í mun að þvinga Samfylkinguna til fylgilags við Framsóknarflokksins, á forsendum þess síðarnefnda. Forysta Samfylkingarinnar hefur ekki tekið vel í það. Þá gerist það nú að Stefán ræðst á formann Samfylkingarinnar fyrir að gagnrýna Framsóknarflokkinn!

Hvenær varð það að synd jafnaðarmanns að gagnrýna helmingaskipti, spillingu og húsnæðisaðgerðir Framsóknar fyrr og nú?

Stefán segir: “Hann hefur einnig sagt að leið Framsóknar feli í sér að færa fé frá fátækum til ríkra heimila. Það er misskilningur. Ekkert væri fært frá fátækum heldur frá erlendum auðmönnum”. Hér horfir Stefán framhjá því að ef samfélagsleg verðmæti verða til við samningum við kröfuhafa hljóta jafnaðarmenn að vilja ráðstafa þeim í þjóðarþágu. Ef þeim er ráðstafað með einhverjum allt öðrum hætti felur það auðvitað í sér tilflutning á samfélagslegum verðmætum. Það skilja allir jafnaðarmenn. Samfylkingin hefur talað fyrir því að nýta allt svigrúm í almannaþágu og byggja aðgerðir til skuldugra heimila á almennum og gagnsæjum leikreglum og mæta sanngjörnum þörfum. Það er eina afstaðan sem jafnaðarflokkur, sem vill standa undir nafni, getur tekið.

Jafnaðarflokkur getur ekki vikið frá grundvallarstefnu til að komast í hlýju ríkisstjórnar.

Trúverðugleiki fræðimannsins kann að vera límdur við Framsóknarflokkinn. Trúverðugleiki Samfylkingarinnar verður það aldrei.

Samþykkt ályktunar Alþingis um framhald heildarendurskoðunar stjórnarskrárinnar tryggir að ferlið lifir og skilar nýrri stjórnarskrá til ákvörðunar þjóðarinnar. Samþykkt slíkrar ályktunar er bindandi fyrir þingið, líkt og niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar í haust fellur ekki úr gildi þótt fram fari alþingiskosningar.

Ný kynslóð stjórnmálaforingja hefur tekið höndum saman um að finna farsæla lendingu stjórnarskrármálsins á yfirstandandi þingi. Til þess fengu þau fullt umboð þingflokka sinna eftir ítarlegar umræður. Það umboð stendur óhaggað. Árni Páll Árnason, Katrín Jakobsdóttir og Guðmundur Steingrímsson hafa rætt ítrekað og ítarlega saman og eru sammála um framhaldið eins og allt yfirvegað fólk getur ráðið af fréttaviðtölum. Eins er komið fram að Sigmundur Davíð Gunnlaugsson er tilbúinn til viðræðna í samræmi við ályktun flokksþings Framsóknarflokksins fyrir skemmstu. Eftir standa 2 flokkar á Alþingi, Sjálfstæðisflokkur og Hreyfing sem báðir vantreysta sér til jákvæðra aðgerða, enda munu þeir sameinast í vantrausti á ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur á morgun.

Hvorugur þessara flokka mun hafa afl til að fella þingsályktunina úr gildi eftir kosningar. Sum munum við hvernig hamast var gegn ályktun Alþingis um samstarf við AGS og hvernig enginn hafði afl eftir kosningar til að fella hana úr gildi. Eins mun ályktun virka fyrir nýja stjórnarskrá 2013.

Öllum sem málið þekkja hefur verið ljóst, a.m.k. síðan í lok síðasta árs að varla næðist að klára málið á yfirstandandi þingi. Stofnun Lýðræðisvaktarinnar ber þessu stöðumati glöggt vitni. Stjórnarskrá Íslands var til umræðu í Silfri Egils í desember sl. (sjá http://www.ruv.is/sarpurinn/silfur-egils/09122012-0). Þar lýsti Margrét Tryggvadóttir því yfir í samtali við Róbert Marshall að vel kæmi til greina grípa til plans B, þ.e.a.s. að ná samstöðu um að breyta svokölluðu breytingaákvæði stjórnarskrárinnar svo að taka mætti nauðsynlegan tíma til umræðunnar og þannig fleyta málinu fram á næsta kjörtímabil.

Sjálf styð ég heilshugar jákvæðar aðgerðir nýrra formanna. Ég gjörþekki þingsögu málsins sem einkennist af stórhug og ágjöfum og því sem betur hefði mátt fara. Sjálf hef ég aldrei tekið þátt í málþófi svo mikla skömm hef ég á því en raunsæ er ég líka. Kjarni vandans er að án samkomulags ónýtist málið. Málþófið verður ekki stöðvað með 71.gr. bæði vegna þess að skilyrði greinarinnar eru ekki uppfyllt og vegna þess að það samræmist ekki gildum jafnaðarmanna. Þessi grein hefur verið nefnd kjarnorkutakkinn manna á meðal í þinginu og hann hefur aldrei verið notaður.

Utan þingnefndar hefur stjórnskipunarkafli frumvarpsins sem fram kom fyrir viku ekkert verið ræddur því nefndin geymdi þann þátt til að bíða niðurstöðu Feneyjarnefndarinnar sem hún kallaði sjálf til. Í niðurstöðu Feneyjarnefndarinnar komu fram sterkar viðvaranir um þann hluta málsins. Öll stjórnskipun landsins og öll mannréttindi í landinu verða ekki rædd og ákveðin á Alþingi eins og nokkurt annað mál því ekkert einstakt mál í þingsögunni er jafn stórt. Stjórnskipunarbreytingin ein yrði  sú stærsta í nútímasögu Íslands. Sá sem stöðvaði slíka umræðu eftir tiltekinn fjölda klukkustunda innan nokkurra daga til að klára fyrir kosningar verðskuldaði með réttu að vera líkt við Trampe greifa sem sleit þjóðfundinum 1851.

Tökum því farsælt skref inn í framtíðina og styðjum þau sem vilja gera það kleift.

Umhverfis- og náttúruvernd krefst langtímahugsunar og oft flókinnar áætlanagerðar og er af þeim sökum lítt fallin til skammtímavinsælda. Það er erfitt að hugsa í kjörtímabilum, þegar umhverfisvernd er annars vegar. Þess vegna var krafan um langtímahugsun og raunhæfar áætlanir, sem byggja á sjálfbærri nýtingu endurnýjanlegra náttúruauðlinda, lögð til grundvallar þegar Samfylkingin undir forystu Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur bar fram umhverfisstefnuna sem nefnd var Fagra Ísland árið 2006. Hún er grunnurinn að samþykktri stefnu Samfylkingarinnar á þremur síðustu landsfundum flokksins. Frá vorinu 2007 hefur Samfylkingin átt aðild að ríkisstjórn Íslands og því haft einstakt tækifæri til þess að hrinda stefnumálum sínum á sviði umhverfismála í framkvæmd. Við erum stolt af árangri þess starfs í 2006 daga.
Hugsað stórt
Fagra Ísland var og er fjölþætt stefna sem framfylgja þarf þvert á ráðuneyti og birtist með ólíkum hætti á ólíkum stöðum. Þannig stillti Ísland sér upp með framsæknustu þjóðum í loftslagsmálum þegar árið 2007 og hefur frá ríkjaráðstefnunni í Balí í desember 2007 gengið samhliða Evrópusambandinu í loftslagsmálum. Ný löggjöf um loftslagsmál og aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar um 30% samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda fyrir árið 2020 bera því starfi glöggt merki.
Fagra Ísland var hugsuð sem forsenda sjálfbærrar auðlindanýtingar og hefur því skýra efnahagslega þýðingu. Umbreyting Landsvirkjunar hófst með nýskipan stjórnar 2007 og nýrri rekstrarforystu 2010. Fyrirtækinu er nú ætlað að vera kjölfesta agaðrar hagstjórnar en kynda aldrei aftur ofþenslu með innspýtingum sem sköðuðu samkeppnisskilyrði annarra atvinnugreina á fyrri tíð. Landsvirkjun verður aldrei aftur ríki í ríkinu sem rutt getur til hliðar vinnulöggjöf eða vísindalegri gagnrýni. Rekstrarform norska olíusjóðsins varð til í kjölfar bankakreppunnar í Noregi á tíunda áratugnum. Nú þurfa Íslendingar að leita í þá smiðju og skapa sams konar sjálfbæra auðlindastefnu með ábyrga Landsvirkjun í fararbroddi til að varðveita og ávaxta þjóðarauðinn til langrar framtíðar.
Skipulag og upplýsingaréttur
Ný lög um skipulags- og mannvirkjamál voru samþykkt árið 2010 eftir langt undirbúnings- og lagasetningarferli. Þar voru m.a. réttindi almennra borgara við skipulagsgerð styrkt, einnig réttur og öryggi húsbyggjenda og -eigenda, og landsskipulagsstefna loks sett í landslög. Góð skipulagslöggjöf er ekki bara grundvöllur sjálfbærrar þróunar heldur líka forsenda skynsamlegrar nýtingar þeirrar takmörkuðu auðlindar sem er byggingarland í þéttbýli. Skortur á heildstæðri skipulagsstefnu kostaði íslenskt samfélag gríðarlega fjármuni í uppbyggingarkapphlaupi sveitarfélaga fyrir hrun. Innleiðing Árósasamningsins og skipun úrskurðarnefndar um umhverfis- og auðlindamál hefur líka leitt í lög langþráða styrkingu upplýsingaréttar almennings á þessu sviði. Þjóðgarðar og náttúruvernd
Vatnajökulsþjóðgarður, stærsti þjóðgarður í Evrópu, sem var stofnaður árið 2007 er um margt flaggskip nýrrar hugsunar í náttúruvernd hér á landi. Aðdráttarafl Vatnajökulsþjóðgarðs og verðmæti er óumdeilt og afar mikilvægt að skjóta enn styrkari stoðum undir starf hans og rekstur. Sú fjárfesting skilar sér margfalt í þjóðarbúið. Við erum þeirrar skoðunar að starf þjóðgarða á Íslandi eigi að setja undir einn hatt og samræma starf þeirra til hagsbóta fyrir gesti þeirra og ímynd náttúru Íslands. Svandís Svavarsdóttir, umhverfis- og auðlindaráðherra, hefur kynnt Hvítbók um náttúruvernd og frumvarp til nýrra náttúruverndarlaga sem byggt er á efni hennar. Óhætt er að fullyrða að Hvítbókin marki tímamót í umræðu um náttúruvernd hér á landi. Enn er þó nokkuð í land að ný náttúruverndarlöggjöf líti dagsins ljós en brýnt að Samfylkingin liggi ekki á liði sínu á Alþingi og í sveitarstjórnum um land allt í þessu ferli.
Og Rammaáætlun
Síðast en ekki síst ber að nefna Rammaáætlun um vernd og orkunýtingu landsvæða sem nú er til umfjöllunar og afgreiðslu á Alþingi. Margt mætti segja um Rammaáætlunarferlið sem nýju lífi var blásið í undir forystu Samfylkingarinnar fyrir rúmum fimm árum. Vinna verkefnisstjórnar var vönduð og nú hefur verið mælt fyrir tillögunni á Alþingi tvisvar en því miður geldur málið fyrir þá togstreitu sem ríkt hefur á þingi. Eins og málum er nú háttað er frekari óvissa, tafir og þrætur um einstaka nýtingarkosti engum til góðs. Engin Rammaáætlun er ekki kostur. Það er skylda Samfylkingarinnar við þessar aðstæður að styðja Rammaáætlunina í núverandi mynd.
Þótt auðvelt sé að halda því fram að hvert kjörtímabil í sögu umhverfisverndar skipti ekki máli, þá geta þau stundum gert gæfumuninn. Við brutum í blað með Fagra Íslandi og hófum nýjan kafla í umhverfis- og náttúruvernd á Íslandi. Það er ljóst, nú þegar horft er til baka eftir 2006 daga.
*fjöldi daga sem Samfylkingin hefur átt aðild að ríkisstjórn Íslands.

Þessa grein skrifuðum við Árni Páll Árnason saman. Hún birtist í Fréttablaðinu í dag, 22.11.2012.

Samfylkingin er stærsti stjórnmálaflokkur á Íslandi. Hún hefur verið í ríkisstjórn í hálft sjötta ár. Á þeim tíma hefur allt gerst. Allt sem var óhugsandi – og á ég þar bæði við hrunið og uppbygginguna í kjölfar þess. Þessi tími hefur reynt mjög á og það standa opin sár í hreyfingu jafnaðarmanna. En þessi tími hefur líka kennt okkur að jafnaðarstefnan er eina færa leiðin út úr ógöngum og til framtíðar í þessu landi, þar sem virðing fyrir fólki og náttúrunni sem við byggjum líf okkar á, er sett í öndvegi stjórnmálanna.

Árni Páll Árnason var kjörinn oddviti Samfylkingarinnar í Suðvesturkjördæmi 2009, vann þvínæst sæti fyrsta þingmanns kjördæmisins af Sjálfstæðisflokknum í fyrsta sinn í sögunni og hefur í brátt 4 ár gegnt hlutverki leiðtoga okkar í kjördæminu með sóma. Næsta laugardag þann 10. nóvember veljum við aftur forystusveit og þá mun ég styðja Árna Pál til áframhaldandi forystu og setja hann í fyrsta sæti. Samstarfið við hann á erfiðustu pólitísku árum okkar allra er ástæða þess að ég kýs að stíga fram honum til stuðnings. Íslensk stjórnmál þurfa manneskju með hans eiginleika núna – hugrekki, yfirsýn og hæfni til að fá hluti til að gerast í heiðarlegri samvinnu fólk óháð flokki og stöðu.

Árni Páll er óhræddur við að nálgast erfiðustu spurningar samtímans frá nýjum sjónarhornum. Allir hafa tekið eftir því í greinaskrifum hans og á fundum með flokksfólki. Hann er tilbúinn að skoða alla hluti upp á nýtt ef aðstæður krefjast þess þó það knýi á að skipta um skoðun. Alltof margir stjórnmálamenn sitja alltaf fastir þangað sem þeir komust kringum tvítugt og verða með aldrinum kreddufullir einsýnismenn. Það verður aldrei sagt um Árna Pál. Upprunninn úr Alþýðubandalaginu hefur hann smám saman færst til frjálslyndis og femínisma sem í mínum huga eru aðal Samfylkingarinnar.

Sem félagsmálaráðherra var Árna Páli falið að draga vagninn í erfiðustu verkefnum ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur. Og árangurinn talar sínu máli: greiðsluaðlögun, umboðsmaður skuldara, beina brautin fyrir lítil og meðalstór fyrirtæki litu dagsins ljós. Eða eru allir búnir að gleyma hinni mannfjandsamlegu gjaldþrotalöggjöf sem Íslendingar bjuggu við fyrir hrun? Hér verða ekki rifjaðar upp vendingarnar á stjórnarheimilinu í kjölfar fyrsta gengislánadómsins í ársbyrjun 2010 en minnt á að í kjölfar annars dómsins og lagasetningar í lok sama árs lækkuðu gengistryggðar skuldir almennings um 150 milljarða króna á 90 dögum. Lögin flýttu uppgjörum lána, gáfu mörgum rétt sem ekki hafði verið tryggður og tók ekki rétt af neinum manni. Þetta vill gleymast í umræðunni um gengistryggð húsnæðis- og bílalán landsmanna.

Undir forystu Samfylkingar og Árna Páls í félagsmálaráðuneytinu var velferðarsamfélagið varið í dýpstu kreppu sögunnar, staðið fyrir mikilvægu átaki „Ungt fólk til athafna“ til að forða ungmennum frá böli atvinnuleysis og fundin leið til þess að fjármagna byggingu hjúkrunarheimila fyrir aldraða. Sem efnhags- og viðskiptaráðherra bar Árni Páll ábyrgð á samskiptum ríkisstjórnarinnar við AGS sem lauk með farsælli útskrift á alþjóðlegri ráðstefnu í Hörpu þar sem íslenska leiðin var gerð upp svo eftir hefur verið tekið í alþjóðlegum fjölmiðlum til þessa dags.

Allir stjórnmálamenn, ekki síst ef þeir sitja á ráðherrastóli, þurfa að taka erfiðar og umdeildar ákvarðanir með almannahagsmuni í fyrirrúmi en ekki sérsniðnar að einstökum þrýstihópum. En þær þarf að taka og svo þarf fólk að þola mótlætið sem því fylgir því að taka þær. Árni Páll hefur fengið sinn skammt af andstreymi á yfirstandandi kjörtímabili, inna og utan ríkisstjórnar. En hann hefur staðið með jafnaðarstefnunni og almannahagsmunum og fyrir það nýtur hann virðingar þvert á flokksraðir og vítt og breitt í atvinnulífi og verkalýðshreyfingu.

Að öðrum ólöstuðum, treysti ég Árna Páli best til þess að leiða öfluga Samfylkingu í Suðvesturkjördæmi áfram og til sigurs í alþingiskosningunum í vor.

Þessi pistill birtist fyrst á vísi.is 5. nóv. sl.

Höfundur var þingkona Samfylkingarinnar 1999-2011.

Alþingi hefur loksins samþykkt tillögu um rannsókn á einkavæðingu bankanna sem fram fór 1998-2003. Ég flutti þessa tillögu fyrst árið 2010 og svo tók Skúli Helgason hana upp á sína arma og nú, tveim árum síðar, hefur hún verið afgreidd á Alþingi. Afar gott mál. Ánægð með mitt fólk og alla sem tillöguna samþykktu að klára málið. Vonandi hefst þessi rannsókn fljótt en ég geri ráð fyrir hún taki sinn tíma, enda þarf að vanda vel til verka. Ég er þeirrar skoðunar að Íslendingar muni ekki fá botn í hrunið, orsakir og afleiðingar, fyrr en þessi kafli málsins er fullrannsakaður og skýrður.

Texti tillögunnar ásamt greinargerð fylgir hér með.

Aðrar útgáfur af skjalinu: PDF – Word Perfect. Ferill málsins.

141. löggjafarþing 2012–2013. Þingskjal 50  —  50. mál.

    Alþingi ályktar, í samræmi við lög um rannsóknarnefndir, nr. 68/2011, að skipa þriggja manna rannsóknarnefnd er rannsaki einkavæðingu og sölu hlutabréfa í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf., Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf. og tengd málefni á árunum 1998–2003.

    Nefndin taki m.a. til umfjöllunar þá stefnu og viðmið sem lágu til grundvallar einkavæðingu bankanna og að hve miklu leyti þeim var fylgt í ákvarðanatöku og framkvæmd einkavæðingarinnar. Nefndin upplýsi nánar um undirbúning og framkvæmd á sölu eignarhluta ríkisins í umræddum bönkum, m.a. í því skyni að skýra ábyrgð ráðherra og annarra sem komu að sölunni.

    Nefndin fjalli um gerð og innihald samninga við kaupendur bankanna, mat á eignum bankanna og að hve miklu leyti það samræmdist söluverði þeirra, efndir samninga og undanþágur frá ákvæðum þeirra, þ.m.t. afslætti frá kaupverði. Þá verði fjallað um eftirlit og ábyrgð með framfylgd samninganna.

    Nefndin beri einkavæðingu íslensku bankanna saman við sölu opinberra fjármálafyrirtækja í nágrannalöndum og leggi fram tillögur til úrbóta varðandi sölu á eignarhlutum ríkisins í framtíðinni.

    Nefndin leggi mat á þær afleiðingar sem framkvæmd einkavæðingar bankanna hafði fyrir íslenskt samfélag.

    Nefndin geri eftir atvikum ráðstafanir til þess að hlutaðeigandi yfirvöld fjalli um mál þar sem grunur leikur á um refsiverða háttsemi eða brot á starfsskyldum og geri jafnframt grein fyrir þeim málum í skýrslu sinni til Alþingis.

    Rannsóknarnefndin skili forseta Alþingis skýrslu um rannsóknina eigi síðar en 15. mars 2013 ásamt þeim samantektum og úttektum sem nefndin ákveður að láta vinna í þágu rannsóknarinnar.

    Tillaga þessi var áður lögð fram á 140. löggjafarþingi (493. mál).

    Tillagan er að hluta byggð á þingsályktunartillögu sem Þórunn Sveinbjarnardóttir og þrettán aðrir þingmenn Samfylkingarinnar fluttu á 139. löggjafarþingi. Þar var lagt til að Alþingi ályktaði um að efnt skyldi til sjálfstæðrar og óháðrar rannsóknar á einkavæðingu Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf. Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis (1. bindi, 6. kafla) er kafli helgaður einkavæðingu og eignarhaldi stóru bankanna þriggja: Landsbanka Íslands hf., Glitnis banka hf. og Kaupþings banka hf. Þar er sérstaklega tekið fram að ekki sé um að ræða heildarúttekt á einkavæðingu bankanna og tengdum málefnum heldur ákvað nefndin „… að beina athugun sinni að ákveðnum atriðum sem snerta undirbúning og töku ákvarðana um sölu á eignarhlutum í Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf., einkum á síðari hluta árs 2002.“ Í bréfi Jóhönnu Sigurðardóttur forsætisráðherra til þingmannanefndar Alþingis dagsettu 7. júní 2010, sem fékk það hlutverk að fjalla um skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis, sagði:

    „Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis og vinnuhóps um siðferði er sett fram beitt gagnrýni á einkavæðingu bankanna. Helstu gagnrýnisefni sem fram koma í skýrslu rannsóknarnefndarinnar á einkavæðingu bankanna eru eftirfarandi:     *     Stjórnvöld létu pólitísk markmið um að ljúka einkavæðingu bankanna hafa forgang gagnvart þeim faglegu markmiðum sem áður höfðu verið sett fram og gengið hafði verið út frá.     *     Þrátt fyrir að lagt hafi verið upp úr því við sölu Landsbankans að erlent fé kæmi þannig í ríkissjóð fór svo í reynd að 70% kaupverðs voru greidd með lánum frá Kaupþingi.     *     Eftir að Samson lýsir áhuga á kaupum á banka hér á landi er öllum verklagsreglum vikið til hliðar til þess að svo megi verða. a) ákveðið er að selja báða bankana um svipað leyti þvert ofan í það sem áður hafði verið lagt upp með, b) matslíkani er stillt af þannig að Samson komi vel út, c) Samson fékk viðkvæmar upplýsingar úr Landsbankanum áður en gengið var til samninga, d) horfið var frá stefnumörkun um dreift eignarhald.     *     Framkvæmdanefnd um einkavæðingu sætti sig við að S-hópurinn virti ekki afdráttarlausan tímafrest til að veita ásættanlegar upplýsingar um hver hin erlenda fjármálastofnun væri sem ætti aðild að hópnum.“

Heildstæð rannsókn á einkavæðingu þriggja banka.

    Sú tillaga sem hér er lögð fram felur í sér að Alþingi skipi rannsóknarnefnd sem rannsaki einkavæðingu Fjárfestingarbanka atvinnulífsins hf., Landsbanka Íslands hf. og Búnaðarbanka Íslands hf. til samræmis við lög um rannsóknarnefndir, nr. 68/2011.

    Það er skoðun flutningsmanna að eðlilegt sé að rannsókn á einkavæðingu bankanna beinist m.a. að því að veita heildstætt yfirlit um þá stefnumörkun, ákvarðanatöku og framkvæmd sem réð för við sölu hlutabréfa í bönkunum þremur svo draga megi lærdóm af ferlinu við mótun stefnu um hvernig best verði staðið að sölu eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum í framtíðinni. Flutningsmenn telja nauðsynlegt að sjálfstæð og óháð rannsókn fari fram á sölu ríkisbankanna árið 2002, sem og á sölu Fjárfestingarbanka atvinnulífsins árið 1998, og telja æskilegt að rannsóknarnefndin leiti m.a. svara við þeim rannsóknarspurningum sem taldar eru upp í lok greinargerðarinnar. Flutningsmenn árétta þó að rannsóknarnefndin hefur fullar heimildir samkvæmt lögum nr. 68/2011 til að rannsaka önnur atriði sem málið varða og upp kunna að koma við rannsókn þess.
Viðfangsefni rannsóknarnefndar.

    Flutningsmenn leggja til að rannsóknarnefndin fjalli um aðdraganda, stefnumótun og framkvæmd einkavæðingar bankanna og leggi fram í því efni nákvæma málsatvikalýsingu. Nefndin taki m.a. til umfjöllunar þá stefnu og viðmið sem lágu til grundvallar einkavæðingu bankanna og að hve miklu leyti þeim var fylgt í ákvarðanatöku og framkvæmd einkavæðingarinnar. Nefndin upplýsi nánar um undirbúning og framkvæmd á sölu eignarhluta ríkisins í umræddum bönkum, m.a. í því ljósi að upplýsa um ábyrgð ráðherra og annarra sem komu að sölunni. Sérstaklega verði fjallað um aðkomu og ábyrgð hvers ráðherra fyrir sig að einkavæðingarferlinu, sömuleiðis ráðherranefndar um einkavæðingu og framkvæmdanefndar um einkavæðingu.

    Nefndin fjalli um gerð og innihald samninga við kaupendur bankanna, mat á eignum bankanna og að hve miklu leyti það samræmdist því verði sem kaupendur greiddu fyrir eignarhluti í bankanum, efndir samninga og undanþágur frá ákvæðum þeirra, þ.m.t. afslætti frá kaupverði. Þá verði fjallað um eftirlit með framfylgd samninganna og hverjir báru ábyrgð á því.

    Nefndin beri einkavæðingu íslensku bankanna saman við sölu opinberra fjármálafyrirtækja í nágrannalöndunum og leggi fram tillögur til úrbóta varðandi sölu á eignarhlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum í framtíðinni.

    Nefndin leggi mat á þær afleiðingar sem framkvæmd einkavæðingar bankanna hafði fyrir íslenskt samfélag.

    Nefndin geri eftir atvikum ráðstafanir til þess að hlutaðeigandi yfirvöld fjalli um mál þar sem grunur leikur á um refsiverða háttsemi eða brot á starfsskyldum og geri jafnframt grein fyrir þeim málum í skýrslu sinni til Alþingis. Það skal þó áréttað að hugsanleg brot á lögum um ráðherraábyrgð eru fyrnd vegna þeirra mála sem hér er lagt til að verði rannsökuð, sbr. 1. mgr. 14. gr. laga nr. 4/1963.

    Markmið rannsóknar af þessu tagi er að varpa ljósi á rás atburða við sölu Landsbankans og Búnaðarbankans árið 2002, sem og sölu FBA árið 1998, svo að ljóst sé hvar í stjórnkerfinu, hvenær og hvers vegna veigamiklar ákvarðanir í því ferli voru teknar og hverjir báru á þeim ábyrgð. Aðeins þannig má draga réttan lærdóm af þessu umdeilda söluferli og byggja á þeim lærdómi við setningu laga og reglna um sölu á eignarhlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum síðar meir.
Rannsóknarspurningar.

    Flutningsmenn telja æskilegt að rannsóknarnefndin leiti m.a. svara við eftirtöldum spurningum varðandi einkavæðingu bankanna á árunum 1998–2003:
Einkavæðingarferlið.

–

Hvaða markmið, stefna og viðmið lágu til grundvallar einkavæðingu bankanna, hverjir báru ábyrgð á þeirri stefnumótun og að hve miklu leyti var stefnunni fylgt við framkvæmd einkavæðingar bankanna?

–

Hvernig fór söluferlið fram? Hvaða aðferðafræði var beitt, hvernig var hún ákveðin, hvernig var háttað eftirliti með söluferlinu og hverjum bar að hafa eftirlit með því að söluferlið væri í samræmi við markaða stefnu um einkavæðingu bankanna? Var leitað ráða hjá erlendum sérfræðingum varðandi stefnumótun og framkvæmd einkavæðingarinnar? Gerð verði nákvæm málsatvikalýsing varðandi söluferlið.

–

Hvers vegna var dreifð eignaraðild ekki höfð að leiðarljósi við sölu ríkisins á hlutabréfum í ríkisbönkunum árið 2002 eins og boðað hafði verið af stjórnvöldum?

–

Hvers vegna var verklagsreglum framkvæmdanefndar um einkavæðingu við sölu bankanna ekki fylgt? Hvar og hvernig var sú ákvörðun tekin, af hverjum og á ábyrgð hvers?

–

Hverjar voru ástæður þess að eignir og félög í eigu bankanna voru seld skömmu fyrir einkavæðingu og hver voru málsatvik í því söluferli? Sérstaklega skal skoða tildrög og aðdraganda viðskipta með hlutabréf í VÍS og hvaða hlutverki VÍS gegndi í fjármögnun S-hópsins á Búnaðarbankanum.

–

Hvernig var fjárhagslegur styrkur væntanlegra kaupenda bankanna greindur og metinn sem og hagsmunatengsl þeirra í íslensku samfélagi?

–

Hvers vegna var ákveðið að selja báða ríkisbankana í einu? Hverjir tóku þá ákvörðun og hvernig var hún rökstudd?

–

Hvert var hlutverk breska HSBC-bankans sem ráðgjafa framkvæmdanefndar um einkavæðingu?

–

Farið verði vandlega yfir það hvort og þá hvaða afslætti ríkið veitti frá upphaflegum tilboðum í kaup á hlutabréfum ríkisins í bönkunum, hverjir tóku þá ákvörðun að veita afslátt frá upphaflegum tilboðum og á grundvelli hvaða lagaheimilda slíkur afsláttur var veittur. Einnig hvort og þá hvaða eignir bankanna, kröfur á hendur þeim eða mögulegar ábyrgðir voru taldar réttlæta afslátt frá upphaflegum tilboðum, rammasamkomulagi (Heads Of Agreements) og endanlegum kaupsamningum. M.a. verði áreiðanleikakannanir skoðaðar gefist tilefni til þess.

Ábyrgð og aðkoma ráðherra.

–

Hvaða hlutverki gegndi ráðherranefnd um einkavæðingu í ferlinu? Hver var lagaleg staða hennar og ábyrgð vegna sölu hlutabréfa í bönkunum?

–

Hver var ábyrgð og aðkoma hvers ráðherra fyrir sig sem kom að ákvörðunum um sölu hlutabréfa bankanna? Farið verði vandlega í að skilgreina ábyrgð og aðkomu hvers ráðherra fyrir sig.

–

Rannsakað verði hvort óeðlileg tengsl, sem hefðu m.a. getað leitt til vanhæfis, voru milli kaupenda bankans og seljenda og einstakra ráðherra sem báru ábyrgð á sölu hlutabréfanna í bönkunum tveimur.

Sala Landsbankans.

–

Hvernig var hæfi væntanlegra kjölfestufjárfesta metið?

–

Lá hagstæðara tilboð fyrir þegar ákvörðun var tekin um að ganga að tilboði Samson- hópsins í Landsbankann? Ef svo var, hví var hagstæðara tilboði ekki tekið?

–

Hvernig var svokallað matslíkan vegna sölu Landsbankans unnið fyrir framkvæmdanefnd um einkavæðingu?

–

Hvað hefði mátt betur fara í þeirri umgjörð sem var sett um sölu Landsbankans?

Sala Búnaðarbankans.

–

Hvernig var hæfi væntanlegra kjölfestufjárfesta metið?

–

Hvaða upplýsingar fékk HSBC um þá erlendu banka sem S-hópurinn nefndi sem hugsanlegan erlendan fjárfesti? Umsögnin sem HSBC veitti um ónefndan erlendan banka – við hvaða banka átti hún?

–

Hvaða hlutverki gegndi þýski bankinn Hauck & Aufhäuser fyrir S-hópinn við kaup á Búnaðarbankanum? Hvenær fengu yfirvöld upplýsingar um aðkomu þýska bankans H&A?

–

Hvað hefði mátt betur fara í þeirri umgjörð sem var sett um sölu Búnaðarbankans?

Sala Fjárfestingarbanka atvinnulífsins.

–

Hvaða reglur voru settar um eignarhald á fjármálastofnunum í tengslum við sölu Fjárfestingarbanka atvinnulífsins og hvernig samræmdist svokölluð kennitölusöfnun bankanna þeim reglum?

–

Hvaða reglur voru settar um sölu FBA og hvernig var þeim fylgt eftir?

–

Höfðu stjórnvöld afskipti af sölu hluta í FBA eftir að FBA var komið úr ríkiseign og þá hvaða?

–

Hvað hefði mátt betur fara í þeirri umgjörð sem var sett um sölu FBA?

Eftirlitsskylda, efndir samninga og veiting undanþága frá samningum.

–

Hver bar ábyrgð á því að samningar vegna sölu bankanna þriggja væru efndir og hver hafði eftirlit með því? Er einhver viðurlög við brotum á samningum líkt og þeim sem rannsóknarnefnd Alþingis benti á í skýrslu sinni?

–

Hvers vegna samþykkti viðskiptaráðherra undanþáguheimild frá samningum vegna viðskipta með hluti í Eglu, stærsta hluthafa í Búnaðarbanka?

–

Hvers vegna féllst Fjármálaeftirlitið á útvíkkun samþykkta Samsonar (2. júní 2006) sem var þvert á ákvörðun sömu stofnunar um að samþykkja Samson sem hæfan til að fara með virkan eignarhlut í fjármálafyrirtæki. Hver voru tildrög ákvörðunarinnar þann 2. júní og forsendur?

–

Var gert samkomulag um víxlfjármögnun kaupenda á kaupum á hlutabréfum í ríkisbönkunum og ef svo var, samræmdist það kaupsamningum?

–

Gefið verði nákvæmt yfirlit yfir það hvernig kaupverðið var greitt, þ.e. nákvæmar dagsetningar um það hvenær greiðslur áttu sér stað, hvaða fjárhæðir voru greiddar hverju sinni, í hvaða mynt kaupverðið var greitt og hvaða fjárhæð var greidd í íslenskum krónum fyrir hlutabréfin í hvorum banka fyrir sig.

Samanburður, tillögur.

1.

Nefndin beri einkavæðingu umræddra banka á Íslandi saman við stefnu og framkvæmd við einkavæðingu opinberra fjármálafyrirtækja í nágrannalöndunum.

2.

Lagðar verði fram tillögur og ábendingar um hvernig megi tryggja fagleg vinnubrögð, gagnsæi og jafnræði við hugsanlega sölu eignarhluta ríkisins í fjármálafyrirtækjum í framtíðinni.

3.

Gera þarf ráðstafanir til þess að hlutaðeigandi yfirvöld fjalli um mál þar sem grunur leikur á um refsiverða háttsemi eða brot á starfsskyldum og gera jafnframt grein fyrir þeim málum í skýrslu til Alþingis.

Ég hef fylgst dolfallin með framgöngu Björns Vals Gíslasonar þingmanns Vinstrigrænna í málefnum Ríkisendurskoðunar. Margt væri hægt að segja um embættisfærslur ríkisendurskoðanda og samskipti hans og einstakra þingnefnda. Mig langar þó aðeins til þess að benda Birni Val og öðrum á að önnur grein laga um Ríkisendurskoðun er svohljóðandi:

Forsætisnefnd Alþingis ræður forstöðumann stofnunarinnar til sex ára í senn og nefnist hann ríkisendurskoðandi. Ríkisendurskoðandi skal hafa löggildingu sem endurskoðandi. Launakjör hans skulu ákveðin af kjararáði. Hann ræður aðra starfsmenn stofnunarinnar. Ríkisendurskoðandi er starfsmaður Alþingis og ber ábyrgð gagnvart því. Forsætisnefnd Alþingis getur, að fengnu samþykki Alþingis, vikið ríkisendurskoðanda úr starfi.

Samkvæmt laganna hljóðan gerir forsætisnefnd tillögu um hver skuli gegna embætti ríkisendurskoðanda og alþingismenn samþykkja eða synja eftir því sem sannfæringin býður þeim.

Nú langar mig i mestu vinsemd að benda Björni Val Gíslasyni, formanni fjárlaganefndar, og öðrum þingmönnum sem lýst hafa vilja til þess að leysa ríkisendurskoðanda frá störfum á, að lögum samkvæmt þurfa þessir þingmenn að fá forsætisnefnd þingsins til þess að flytja tillögu þar um eða, ef það gengur ekki, að flytja sjálfir slíka tillögu sem svo er tekin á dagsrká, rædd og afgreidd.

Alþingi ræður og Alþingi rekur ríkisendurskoðanda. Völin (og kvölin) er þingmanna hvernig sem Björn Valur reynir að atast opinberlega í forseta Alþingis. Hafi orðið trúnaðarbrestur á milli ríkisendurskoðanda og meiri hluta þingheims hlýtur hann að endurspeglast í afgreiðslu Alþingis á brottvikningu hans úr starfi.

Skýrsla Seðlabankans um valkosti Íslands í gjaldmiðils- og gengismálum er nýr grundvöllur umræðu um framtíð krónunnar, upptöku evru og nýja peningastefnu fyrir heimili og fyrirtæki. Það er, ef fólk hefur áhuga á upplýstri og yfirvegaðri opinberri umræðu um þau mál. Skýrslan er gríðarstórt plagg en ég hvet alla til þess að kynna sér efni hennar í stórum dráttum, t.d. samantekt úr köflum. Eins og allir vita hefur Ísland glímt við þrenns konar efnahagskreppu undanfarin 4 ár; banka-, skulda- og gjaldmiðilskreppu. Ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur hefur orðið vel ágengt í glímunni við banka- og skuldakreppuna en lítil samstaða er innan hennar um gengis- og peningastefnu til framtíðar.

Í vetur leið skipaði þáverandi efnahags- og viðskiptaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, þverpólitískan samráðshóp um mótun gengis- og peningastefnu með þátttöku fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar og atvinnurekenda. Á þeim vettvangi hefur skapast sameiginlegur skilningur á næstu skrefum fram á við í þessu mikilvæga verkefni. Það er einnig kominn góður grunnur til samtals um framtíðina ef fólk hefur raunverulegan áhuga á því að hætta bendingum og upphrópunum um þessi mál.

Í skilabréfi samráðshópsins til nýs fjármála- og efnahagsráðherra, Katrínar Júlíusdóttur, segir m.a. að áætlanir stjórnvalda þurfi að taka mið af því að nýr gjaldmiðill verði ekki tekinn upp hér á landi á næstu árum. Það breyti því hins vegar ekki að ríkisstjórn þarf að treysta ramma ábyrgrar stjórnar ríkisfjármálanna og sýna aga í hagstjórninni almennt séð. Gjaldeyrishöftum þarf að lyfta án tillits til þess hvort fólk styður inngöngu Íslands í Evrópusambandið. Ég er eins og annað samfylkingarfólk þeirrar skoðunar að sjálfstæð peningastefna sé ekki raunhæfur kostur til framtíðar en ég tel einnig mikið til þess vinnandi að skapa samstöðu og grundvöll um verkefnin í gjaldmiðils- og peningamálum sem flest (helst öll) stjórnmálaöfl í landinu geta starfað á.

Niðurstaða samráðshópsins styður það álit Seðlabankans að verkefni næstu missera sé að skapa betri ramma um krónuna. Hann er nauðsynlegur hvort sem við veljum að taka upp evru eða ekki, þegar þar að kemur.

Þessi pistill birtist fyrst í Fréttablaðinu 8. okt. 2012.

Það er ekki gott að kveðja Guðmund Pál. Eiginlega er það varla hægt. Í þessari jarðvist skilaði hann ævistarfi sem stenst aðeins samjöfnuð við stóru meistara Íslandssögunnar. Bækurnar, ljósmyndirnar, greinaskrifin, erindin og aðgerðirnar. Allt sem hann gerði og sagði bar vott um óvsikna ást á náttúrunni og fólkinu sem byggir þetta land. Guðmundur Páll var alltaf skrefi framar en samferðafólk hans í náttúruverndarstarfi síðustu áratuga. Viðhorf hans til móður Jarðar var grundað í líffræðimenntun en virðingin og ástin bar vott um djúpan skilning og andleg tengsl við náttúruna þar sem maðurinn er ekki herra heldur þjónn.

Við hittumst fyrst í Austurstræti. Ég var nýkomin á þing og það var margt sem þurfti að ræða. Líka um Hólminn og afa. Frá þeirri stundu var ég þeirrar gæfu aðnjótandi að geta leitað til hans í amstri daganna. Það var ómetanlegt að finna stuðninginn og hlýjuna sem geislaði frá Guðmundi Páli hvernig sem allt snerist í pólitíkinni. Hann kunni að samgleðjast yfir því sem vel var gert og benda á það sem betur mætti fara á uppbyggilegan hátt. Við sátum á fundi í Skála Alþingishússins 29. maí 2008 þegar Jörðin hristist og skalf. Þessai var stór, sagði Guðmundur Páll, og svo var fundi fram haldið. Mér er þessi stund minnisstæð, ekki einungis vegna jarðskjálftans, heldur vegna viðbragða Guðmundar Páls, og hvað þau sögðu um hann. Jörðin hafði minnt á ógnarkraft sinn. Sama Jörð og gefur okkur líf og yndi. Það er vandfundinn sá Íslendingur sem miðlaði þessum augljósu en oft torskildu sannindum betur til samtímans en Guðmundur Páll Ólafsson.

Mig langar að ljúka fábrotinni kveðju á ljóðlínum annars náttúrufræðings og brautryðjanda, Jónasar Hallgrímssonar.

ÍSLANDSMINNI

Þið þekkið fold með blíðri brá

og bláum tindi fjalla,

og svanahljómi, silungsá

og sælu blómi valla,

og bröttum fossi, björtum sjá

og breiðum jökulskalla.

Drjúpi hana blessun drottins á

um daga heimsins alla.

Verðleikasamfélagið er andstæða spillingarsamfélagsins. Í verðleikasamfélaginu fær fólk að njóta menntunar sinnar, reynslu og færni án tillits til kyns, uppruna, stöðu, kynhneigðar eða stjórnmálaskoðana. Virðing við lög og reglur eru líka grundvöllur þess samfélags sem vill kenna sig við verðleika. Í spillingarsamfélaginu er þessu öllu snúið á haus.

Anna Kristín Ólafsdóttir, stjórnsýslufræðingur, sótti um stöðu skrifstofustjóra í forsætisráðuneytinu en fékk ekki. Hún kærði þá ráðningu til kærunefndar jafnréttismála. Kærunefndin komst að þeirri niðurstöðu að jafnréttislög hefðu verið brotin. Héraðsdómur staðfesti bindandi úrskurð kærunefndarinnar og dæmdi forsætisráðuneytið í kjölfarið til að greiða Önnu Kristínu miskabætur vegna meiðandi yfirlýsingar í kjölfar úrskurðarins og allan sakarkostnað.

Í kjölfar úrskurðarins og dómsins tóku ýmsir til máls og reyndu að verja ákvörðun ráðuneytisins með vísan í það að fagleg ráðningarnefnd hafi raðað kæranda í fimmta sæti í hæfnisröð. Flest skynsamt og sæmilega læst fólk undrast hins vegar þá uppröðun í ljósi staðreyndanna um hæfi umsækjenda. Það hlýtur til dæmis að vekja áleitnar spurningar að kærandi hafi þar fengið einkunnina 0, núll, fyrir færni í ensku. Hér er um að ræða umsækjanda sem starfaði um árabil við fyrir bandarísk stjórnvöld og síðar fyrir Ríkisendurskoðun í Wisconsin. Umsækjanda sem lauk meistaraprófi í opinberri stjórnsýslu frá bandarískum háskóla. Ef slík reynsla er einskis metin er auðvitað auðvelt að handraða umsækjendum í hvaða sæti sem verða vill. Enda taldi kærunefnd jafnréttismála þessa röðun ekki standast skoðun.

Það er ekki létt verk að höfða mál gegn stjórnvöldum. Að stíga fram og krefjast réttar síns gagnvart forsætisráðherra er ekki eitthvað sem ein kona gerir að gamni sínu. Það er stórmál sem kostar kjark og úthald, en er gert af réttlætiskennd. Nú hafa bæði fjármálaráðherra og forsætisráðherra skrifað greinar í blöðin til að verja ráðningu karlsins. Það er mikið í lagt gegn einni konu.

Vald einstakra ráðherra er mikið. Ekki síst fjármálaráðherra. Hann heldur á samningsumboði ríkisins við alla opinbera starfsmenn á Íslandi. Það er umhugsunarefni að fyrsta konan í embætti fjármálaráðherra á Íslandi skuli tjá sig opinberlega með þeim hætti sem raun ber vitni. Eiga konur ekki að sækja rétt sinn þegar á þeim er brotið? Á að trúa því að fjármálaráðherra vilji letja konur til þess að fara kæruleiðina þegar jafnréttið er annars vegar?

Hefði forsætisráðuneytið brugðist við niðurstöðu kærunefndar jafnréttismála af yfirvegun og sanngirni hefði Anna Kristín aldrei neyðst til sækja rétt sinn fyrir dómstólum. Dómgreindarbrestur og yfirlýsingagleði ráðuneytisins hefur hins vegar bakað því vandræði sem ekki sér fyrir endann á. Það ber stjórnsýslu ráðuneytisins dapurlegt vitni.

Þetta mál snýst ekki um persónur þeirra sem fara með stjórnvaldið hverju sinni. Það snýst um að tvisvar hafa þar til bærir aðilar komist að þeirri niðurstöðu að stjórnvald hafi brotið á einstaklingi. Stjórnvaldinu ber að virða þá úrskurði og gera tafarlaust sannfærandi ráðstafanir til að slíkt endurtaki sig ekki. Það að hlaupa samstundis í persónulega vörn og reyna að skaða trúverðugleika þeirrar sem brotið var á getur tæplega talist liður í því.

Ráðherrum eru falin mikil völd. Með þau þarf að fara af varfærni og gæta meðalhófs í öllum gjörðum, annars er hætt við misbeitingu eins og dæmin sanna. Það á við um alla ráðherra án tillits til þess úr hvaða stjórnmálaflokki þeir koma. Og þá kröfu verður að vera hægt að gera til ráðherra í ríkisstjórn Íslands að þeir hvort tveggja skilji og virði jafnréttislöggjöfina.

Þessa grein skrifaði ég með Steinunni Valdísi Óskarsdóttur, fyrrv. þingkonu og borgarstjóra. Hún birtist í Fréttablaðinu í dag.

Í ritstjórn 19. júní málgagns Kvenréttindafélags Íslands (sem fylgir Fréttablaðinu í dag) situr hópur ungra harðsnúinna kvenna, sem gætu verið dætur mínar. Það hlaut að koma að því, hugsaði ég við lestur blaðsins í morgun.  En skiptir það einhverju máli? Já, heilmiklu skal ég segja ykkur.  Baráttan fyrir mannréttinidum kvenna og barna er ekki einskiptisbarátta. Hún ræðst ekki af samþykki tiltekinna laga eða reglna (þótt ekki vilji ég gera lítið úr gildi þeirra). Hún er og verður sífelld iðja og er hvergi nærri lokið. Toppsæti á einhverjum listum skipta í raun engu þegar meiri hluti kvenna á jörðinni býr enn við kúgun og réttleysi. En ný kynslóð femínista er búin að taka sér stöðu á opinberum vettvangi í nafni kvenfrelsis og mannréttinda. Það eru góðar fréttir fyrir Ísland.

Svo eru allar hinar. Konurnar sem fetað hafa ótroðnu slóðana til þess að skila okkur betra samfélagi. Í dag er gott að nota tækifærið og hugsa til þeirra og færa þeim þakkir. Nöfn sumra eru skráð á spjöld sögunnar en flestar þekkjum við ekki með nafni. Munum líka eftir þeim.

Hinu skulum við heldur ekki gleyma, að femínisminn er afl þeirra breytinga sem mestu hafa skipt fyrir íslenskt samfélag á sl. 30-40 árum. Án sigra kvenfrelsisbaráttunnar hefði samfélgið dagað uppi eins og nátttröll feðraveldisins. En femínisminn er líka afl þeirra breytinga sem eru okkur lífsnauðsynlegar núna – árið 2012 – til þess að komast áfram og út úr kreppunni. Og þá á ég ekki við efnhagskreppuna – við erum á leið út úr henni – heldur kreppu andans og sköpunarinnar.