Sunnudagur 29.1.2017 - 15:04 - FB ummæli ()

Ætti að selja Alþingishúsið og Þingvelli?

Viðskiptaráð lagði til um daginn að ríkið seldi sem mest af byggingum sínum til einkaaðila (sjá hér).

Hugsunin er þá væntanlega sú, að ríkið leigi síðan húsnæðið af þeim fjárfestum sem kaupa góssið (á góðu verði, eins og tíðkast almennt við einkavæðingu).

Viðskiptaráð nefnir sem dæmi allar skrifstofubyggingar ríkisins, skólahúsnæði, byggingar Landsspítalans, lögreglustöðvar og jafnvel kirkjur.

Sem sagt flestar verðmætar fasteignir sem ríkið notar fyrir starfsemi sína.

Alþingishúsið er hluti af skrifstofuhúsnæði ríkisins. Stjórnarráðið líka. Og Bessastaðir.

Áður hafa Viðskiptaráð og Samtök atvinnulífsins lagt til að sem flestar stofnanir ríkisins verði lagðar niður og að aðrar eignir en fasteignir verði einnig seldar fjárfestum.

Landsvirkjun, Orkuveitur, bankar, flugstöðvar, ÁTVR, vegir o.fl. sl. hafa verið nefnd í þessu sambandi.

Einnig hafa þessir aðilar lagt til skipan ferðaþjónustu sem í reynd gæti falið í sér að eignarhald á landinu verði að flestu leyti fært í hendur fámennrar stéttar eignamanna. Svokallaðir landeigendur, hver á sinni þúfu, gætu þá rukkað ferðamenn og einnig íbúa Íslands fyrir að fara um landið og t.d. taka myndir af fjöllum og fallvötnum, svo dæmi sé tekið.

Í þeim anda yrðu Þingvellir auðvitað líka seldir einhverjum sjálfgræðismönnum – innlendum eða erlendum.

Þarna er sem sagt talað fyrir róttækari einkavæðingu og eins konar ofurkapítalisma fjáraflamanna, langt umfram það sem nokkurs staðar tíðkast.

Menn átta sig sennilega ekki á því hversu róttæk sjálfgræðisöflin á Íslandi eru – hve langt fámenn yfirstétt efnamanna er reiðubúin að ganga til að sölsa undir sig öll verðmæti á Íslandi.

Þetta er kanski það sem átt er við með hugtakinu “ræningjakapítalismi” (“predatory capitalism”).

Talsmenn nýfrjálshyggju tala fyrir svona sýn á samfélagið og talsmaður útvegsmanna sagði nýlega: “þjóð getur ekki átt neitt”!

Þið skiljið hvað átt er við með slíkum boðskap:  Einungis ríkir einstaklingar mega eiga verðmæti sem máli skipta. Sameign þjóðar á ekki að tíðkast á neinu sviði.

Hvenær fara þeir svo að ásælast íbúðarhúsnæði almennings sem enn er í séreign?

 

Hverjir myndu græða – skattgreiðendur eða auðmenn?

Svona tillögur eru gjarnan settar fram með því fororði að þetta sé „hagkvæmt“ fyrir ríkið (og þar með fyrir skattgreiðendur).

Nú er svo að húsnæði ríkisins hér á landi er yfirleitt hagkvæmt, vel nýtt og þokkalega við haldið. Notkun þess kostar oftast mun minna en ef leigt væri af almennum leigumarkaði. Ég þekki mörg dæmi um slíkt.

Þetta tal um að hagkvæmt væri fyrir ríkið að gerast leiguliði auðmanna í stað þess að eiga húsnæði sem opinber starfsemi notar er því yfirleitt eingöngu til blekkingar.

Það sem vakir fyrir sérhagsmunasamtökum, eins og Viðskiptaráði og Samtökum atvinnurekenda, er að vinna að aukinni fésæld fámennrar yfirstéttar fjárfesta („sjálfgræðismanna“) – jafnvel þó það sé á kostnað skattgreiðenda.

Ef allt húsnæði ríkisins væri komið í hendur auðmanna þyrfti hver bygging sem ríkið á nú að hafa á framfæri sínu fjárfesti sem krefst vænlegs arðs af byggingunni á hverju ári, jafnvel á hverjum ársfjórðungi.

Það væri verulega aukinn húsnæðiskostnaður.

Einkaaðilar sem keyptu opinberar byggingar gætu auk þess hækkað afnotagjöld (leigu) af slíkum byggingum upp í markaðsverð, sem væri mun hærra en nú er í flestum tilvikum. Í því væru fólgin mikil fjáraflatækifæri fyrir fjárfestana.

Þess vegna hafa fjáraflamenn einkageirans áhuga á að komast yfir sem flestar eignir þjóðarinnar, hvort sem um er að ræða fasteignir ríkisins, náttúruauðlindir eða innviði.

Þeir geta grætt ógeðslega mikið á því!

Þeim þætti heldur ekki verra að hafa hreðjatak leigusala á allri ríkisstarfseminni, sem þeir líta á sem keppinaut einkageirans – keppinaut sem þeir vilja yfirleitt feigan, en væru til í að blóðmjólka.

Svo má í þessu sambandi rifja upp reynslu Reykjanesbæjar af því að hafa farið að hluta inn á þessa braut á árum „sterakapítalismans“ (frá 2003 til 2008). Sjálfstæðismenn í bæjarstjórninni seldu frá bænum fjölmargar fasteignir og stóran hluta úr Orkuveitu Suðurnesja.

Það fór illa. Bæjarfélagið varð nánast gjaldþrota og ber nú miklar byrðar vegna þessa langt inn í framtíðina. Svipað gerðist í Hafnarfirði, þó í minni mæli væri.

Dettur nokkrum í hug að fjáraflamenn einkageirans séu að leggja svona villtar tillögur til af sérstakri umhyggju fyrir ríkisrekstri og sameignum þjóðarinnar – eða fyrir hagsmunum almennra skattgreiðenda?

Nei, það er græðgin ein sem ræður för í þessu.

 

Síðasti pistill:  Skuldir heimila – þróun og staða

Flokkar: Stjórnmál og samfélag

Mánudagur 23.1.2017 - 15:32 - FB ummæli ()

Skuldir heimila – þróun og staða

Skuldabyrði heimilanna varð eitt stærsta málið í stjórnmálunum eftir hrun.

Gríðarleg gengisfelling, með tilheyrandi verðbólgu, stórjók eftirstöðvar verðtryggðra skulda og um 20% skerðing kaupmáttar heimilistekna gerði skuldabyrðina afar erfiða fyrir meirihluta heimila – einkum í lægri og milli tekjuhópum.

Ýmis úrræði vinstri stjórnarinnar beindust sérstaklega að þeim sem verst voru staddir og Skuldaleiðréttingin svokallaða varð eitt helsta stefnumál ríkisstjórnar Framsóknar og Sjálfstæðisflokks, sem tók við sumarið 2013.

Vinstri stjórnin hafði einnig stórhækkað vaxtabætur til að létta heimilum skuldabyrðina. Vaxtabætur nýttust eignaminni og tekjulægri heimilum sérstaklega og tóku einnig tillit til fjölda barna á heimilinu.

Skuldaleiðréttingin átti að breikka stuðning til heimila ofar í tekjustiganum, en þó með þaki svo hún færi ekki með fullum þunga upp allan tekjustigann (eða þannig var um það rætt fyrirfram).

Það er fróðlegt að skoða nú nokkrum árum síðar hvernig framvindan í skuldum heimilanna hefur verið.

skuldir-samanburdur

Mynd 1 sýnir skuldir heimila sem hlutfall ráðstöfunartekna þeirra frá 1989 til annars ársfjórðungs 2016, fyrir Ísland og hinar norrænu þjóðirnar, auk Hollands (heimild: Seðlabanki Íslands).

Skuldirnar náðu hámarki hér á landi árið 2010, eftir að verðbólguskotið gekk yfir, en hafa lækkað ört á hverju árið síðan, raunar meira en hjá nokkurri þessara þjóða sem hér eru sýndar.

Hækkun ráðstöfunartekna á einnig drjúgan þátt í lækkandi skuldahlutfalli hér á landi. (Raunar lækkuðu skuldir Íra með næstum jafn miklum hraða og hjá Íslendingum – sjá hér).

Dönsk heimili voru og eru mun skuldugri en íslensk heimili og það sama á við um hollensk heimili. Ísland hefur svo lækkað niður fyrir bæði norsk og sænsk heimili á síðustu árum. Einungis finnsk heimili skulda minna en þau íslensku í lok árs 2015 og byrjun 2016.

Þetta er góður árangur úr erfiðri stöðu Íslendinga á fyrstu tveimur árum kreppunnar.

Ekki er afgerandi munur á umfangi lækkunar skulda heimilanna í stjórnartíð vinstri stjórnarinnar og þeirrar sem á eftir kom. Sú seinni hafði þó lengri tíma til að lækka skuldirnar því sú fyrri þurfti að taka á sig verðbólguskot hrunsins, með hækkun skulda og lækkun kaupmáttar er varði til um 2010 – auk þess að búa við mun erfiðari fjárhagsstöðu ríkissjóðs.

Í byrjun árs 2016 er Ísland komið í svipaða stöðu og hafi verið um 1989. Með áframhaldandi lækkun skulda heimilanna er Ísland komið í góða stöðu, raunar betri en í flestum grannríkjanna.

Þetta má telja góðan árangur og í lagi að hæla báðum ríkisstjórnum fyrir sinn þátt í því. Dómstólar eiga líka stóran þátt í lækkun gengistryggðra lána og svo hafa einhverjir greitt sjálfir niður skuldir sínar.

 

Skuldabyrði ólíkra tekjuhópa

En hvernig snerti þessi skuldaþróun ólíka tekjuhópa heimila?

Það má sjá á mynd 2, er sýnir hlutfall framteljenda sem skulda meira en 300% af ráðstöfunartekjum (þ.e. búa við mjög erfiða skuldabyrði), eftir fjórum jafn stórum tekjuhópum (hver hópur er 20% framteljenda, raðað frá lægri millitekjum, til millitekna, hærri millitekna og hátekjuhópsins).

Lægsta tekjuhópi (lægstu 20% framteljenda) er sleppt, vegna þess að þar eru margir námsmenn (16-25 ára) sem búa hjá foreldrum, eru tekjulitlir og eiga sjaldan íbúðir og íbúðaskuldir.

Myndin sýnir vel misjafna skuldabyrði tekjuhópanna.

skuldabyrdi-tekjuhopa

Mynd 2: Þyngd skuldabyrðarinnar í fjórum tekjuhópum fólks sem var með íbúðaskuldir, frá 1997 til 2015 (heimild: Seðlabanki Íslands). Hlutfall framteljenda sem eru með skuldir um eða yfir 300% af ráðstöfunartekjum sínum.

Þessi mynd segir eftirfarandi sögu:

  • Mjög þung skuldabyrði var lang algengust í lægri tekjuhópunum.
  • Erfið skuldabyrðin í hátekjuhópnum var rétt um helmingur af byrðinni í lægsta tekjuhópnum þegar mest var (árið 2010)
  • Árið 2015 var erfið skuldabyrði (meira en 300% ráðstöfunartekna) í hátekjuhópnum einungis um þriðjungur af því sem var í lágtekjuhópnum (lægri millitekjuhópnum).
  • Bilið milli lægri og hærri hópanna hefur þannig aukist á síðustu árum

Erfið skuldabyrði var sem sagt langmest í lægri og milli tekjuhópum íbúðaeigenda, en viðráðanlegri í hátekjuhópnum (þ.e. þegar skuldir eru miðaðar við ráðstöfunartekjur viðkomandi).

 

Lækkun skulda mest í hærri tekjuhópum

Síðasta myndin sýnir lækkun skuldabyrðarinnar í þessum ólíku tekjuhópum, bæði fyrir þá sem voru með íbúðaskuldir og alla framteljendur, frá toppnum 2010 til 2015.

laekkun-skulda-eftir-tekjuhopum

Mynd 3: Heildarlækkum erfiðrar skuldabyrði (300% af ráðstöfunartekjum eða meira) frá 2010 til 2015, eftir ólíkum tekjuhópum (heimild: Seðlabanki Íslands).

Hér má sjá að heildarlækkun skulda var áberandi mest í hæstu tekjuhópunum (í prósentustigum talið).

Í lægsta tekjuhópnum fækkaði framteljendum (með íbúðaskuldir) sem voru með erfiða skuldabyrði um 12 prósentustig á meðan fækkunin var 18-19 stig í hæstu tekjuhópunum, þegar miðað er við þá sem voru með íbúðaskuldir.

Þegar miðað er við alla fækkaði þeim sem voru með erfiða skuldastöðu (300% af ráðstöfunartekjum eða meira) um 4 prósentustig en í hæsta tekjuhópnum var það meira en þrefalt (14 prósentustig).

Það hefur því gengið mun betur hjá hæstu tekjuhópunum en þeim sem eru í miðju eða með lægri miðtekjur.

Þetta er í takti við það sem kom fram í nýrri skýrslu fjármálaráðuneytisins um niðurstöðu Skuldaleiðréttingarinnar (sjá hér).

Þungi stuðningsins þar fór til þeirra tekjuhærri sem betur voru staddir en milli og lægri miðtekjuhóparnir fengu minni stuðning en efni stóðu til.

Þetta er því dæmi um aðgerð sem stuðlaði frekar að auknum ójöfnuði en jöfnun kjara. Varla er hægt að hrósa fyrir þessa framkvæmd.

Raunar á við um báðar ríkisstjórnirnar sem sátu fyrst eftir hrun að varla var nógu mikið gert fyrir þá verst settu. Veruleg hækkun vaxtabóta hjá vinstri stjórninni, sem fram kom 2009 til 2011, létti þó byrðar þeirra verr settu svo um munaði.

Frá 2013 lækkuðu vaxtabætur hins vegar umtalsvert og enn frekar þegar skuldaleiðréttingarinnar tók að gæta (því viðmið vaxtabótanna voru ekki hækkuð nógu mikið).

Margir þeirra sem fengu einhverja skuldaleiðréttingu frá 2014 sátu svo uppi með mun lægri vaxtabætur en áður, sem dró úr gildi Leiðréttingarinnar. Vaxtabætur eru nú minni en nokkrum sinnum fyrr (sjá tölur Ríkisskattstjóra  hér).

Þessa framkvæmd alla hefði verið hægt að útfæra með mun skilvirkari hætti til að létta þeim heimilum byrðarnar sem mest þurftu á að halda.

Þess vegna leyfði ég mér að fullyrða í síðasta pistli að framkvæmd þessarar skuldaleiðréttingar, sem ég þó studdi upphaflega, hafi verið “skelfileg”.

Tilefnið til skuldalækkunar hjá heimilum var ærið, en framkvæmdin hefði átt að vera með öðrum hætti.

 

Síðasti pistill:  Leiðréttingin – skelfileg framkvæmd!

 

Flokkar: Stjórnmál og samfélag

Fimmtudagur 19.1.2017 - 14:00 - FB ummæli ()

Leiðréttingin: Skelfileg framkvæmd!

Í gær var Alþingi birt skýrsla um framkvæmd skuldaleiðréttingar síðustu ríkisstjórnar (sjá hér).

Þar má sjá hvernig þeir fjármunir sem úthlutað var (alls um 72 milljarðar) skiptust á tekjuhópa og eignahópa þjóðarinnar.

Niðurstaðan er vægast sagt skuggaleg og kemur mér verulega á óvart!

Ríkasta tíu prósent heimila fékk nærri 30% fjárins í sinn hlut.

Ríkari helmingur heimilanna fékk um 86% af leiðréttingunni í sinn hlut, en sá helmingur sem lægri tekjurnar hafði fékk einungis 14%.

Þeir sem höfðu hæstar tekjur og áttu mestar eignir fyrir fengu mest.

Svipurinn á þessari framkvæmd á meira sameiginlegt með bónusgreiðslum til bankamanna á Wall Street en nokkru sem tengist norrænum velferðarríkjum!

 

Leiðréttingin jók ójöfnuð

Ég studdi hugmyndina um skuldaleiðréttingu frá byrjun og hef hrósað fyrri ríkisstjórn fyrir að framkvæma hana hratt og örugglega.

Ég setti að vísu fyrirvara um útfærslur og framkvæmd hennar og lagði áherslu á að þungi leiðréttingarinnar ætti að fara til þeirra sem minna áttu og verr stóðu, en mætti ná vel upp eftir milli tekjuhópum.

Aldrei hvarflaði þó að mér að útkoman yrði sú sem nú liggur fyrir.

Að þetta yrði að mestu leyti eins konar bónusgreiðsla til þeirra efnamestu, einmitt sama hóps og græddi mest á braski og eignaverðshækkunum bólutímans.

Þetta hefði ég aldrei stutt.

Útfærslan var unnin í fjármálaráðuneyti Bjarna Benediktssonar, undir stjórn Tryggva Þórs Herbertssonar, fyrrverandi forstjóra Askar Capital.

Það má segja að þessi framkvæmd sé í anda þeirrar stefnu sem Sjálfstæðisflokkurinn gekkst fyrir á tímabilinu frá um 1995 til hruns, þ.e. að hygla sérstaklega þeim efnamestu.

Þetta var ekki velferðaraðgerð í þágu venjulegra heimila og síst af öllu í þágu ungra fjölskyldna sem keyptu húsnæði eftir 2003 og fóru hvað verst út úr hruninu.

Ég leyfi mér að efast um að ráðherrar Framsóknar hafi haft mikið með útfærslu framkvæmdarinnar að gera – en gott væri að fá það staðfest hjá þeim.

Þetta er ekki minnisvarði sem Framsóknarfólk getur verið stolt af.

 

Síðasti pistill:  Skattaskjól – skömm Íslands staðfest

Flokkar: Stjórnmál og samfélag

Föstudagur 6.1.2017 - 21:39 - FB ummæli ()

Skattaskjól – skömm Íslands staðfest

Nefnd fjármálaráðherra sem falið var að leggja mat á umfang eigna Íslendinga í erlendum skattaskjólum skilaði skýrslu sinni til ráðherra fyrir kosningar og var hún birt loks í dag (sjá hér).

Niðurstaðan er að uppsafnaðar eignir Íslendinga í skattaskjólum sé á bilinu 350-810 milljarðar króna, með tæplega 600 milljarða sem líklegustu niðurstöðu. Sex hundruð þúsund milljónir króna. Það er hátt í 30% af vergri landsframleiðslu.

Nefndin setur þó þann fyrirvara að upphæðin sé vanmetin vegna líklegra umsvifa íslenskra hlutafélaga sem eru með alþjóðlega starfsemi og starfsmannaleiga sem ekki fengust upplýsingar um.

Norkun skattaskjóla gengur öðru fremur út á að auðmenn (eigendur fyrirtækja, fjárfestar og stjórnendur) nýta sér leyndar leiðir til að koma fé undan skattgreiðslum og ábyrgðum.

Þær opinberu vísbendingar sem hægt er að fá hljóta því alltaf að vera vanmetnar – umfram það líklega vanmat sem nefndin vísar til.

En ef byggt er á hinu mjög svo varkára mati nefndarinnar þá er ljóst að þjóðin hefur orðið af miklum skatttekjum, sem nema allt að 6,5 milljörðum króna á ári.

Tapaðar skatttekjur ríkisins á árunum 2006 til 2014 eru samanlagt um 56 milljarðar króna, að mati nefndarinnar. Og þetta er augljóst vanmat.

Upphæðin myndi án efa duga til að fjármagna byggingu nýs Landsspítala.

 

Fjórfalt meira á Íslandi en í Danmörku

Nefndin vísar einnig til niðurstöðu danskrar rannsóknar af sama toga og bendir sá samanburður til að fé Íslendinga á skattaskjólum hafi verið um fjórfalt meiri en fé Dana, miðað við hvern íbúa.

Íslendingar voru ekki bara miklu fleiri í Panama-skjölunum en grannþjóðirnar heldur fluttu þeir einnig miklu meira fé í erlend skattaskjól – undan sköttum og ábyrgðum.

Nefndin segir: “Ekki leikur vafi á því að skráning eigna á aflands- og lágskattasvæðum til þess að forðast eðlileg skattskil og tryggja leynd er andstæð hagsmunum alls almennings og hefur í för með sér margvíslegan óbeinan skaða sem útilokað er að meta að fullu til fjár.”

Auðveldara var fyrir íslenskt efnafólk að koma fé í erlend skattaskjól en almennt var í grannríkjunum. Nýfrjálshyggja Sjálfstæðismanna ýtti beinlínis undir þetta. Lausungin varð því meiri hér.

Hvað ætla stjórnvöld að gera til að fyrirbyggja slík undanskot yfirstéttarinnar frá skattskyldu og ábyrgðum? Hvernig verður tekið fyrir slíkt siðleysi og spillingu?

Almenningur sem stendur skil á sínum gjöldum og skyldum á heimtingu á að fá svör við því.

Almennir skattborgarar greiða meira vegna þessara og annarra undanskota frá skatti.

Hvers vegna skyldu venjulegir borgarar yfir höfuð sætta sig við að greiða skatta þegar yfirstéttin fer fram með þessum hætti?

 

Síðasti pistill:  Sigur Björgólfs er ósigur Íslands

Flokkar: Stjórnmál og samfélag

Föstudagur 30.12.2016 - 13:41 - FB ummæli ()

Sigur Björgólfs er ósigur Íslands

Lyfjafyrirtækið Actavis hefur sagt upp nærri 300 hundruð starfsmönnum síðan 2015 og hættir nú stórum hluta starfsemi sinnar á Íslandi (sjá hér og hér).

Actavis varð til með samruna tveggja íslenskra lyfjafyrirtækja, Pharmaco og Delta, sem nýttu sér séríslenskar aðstæður til árangursríkrar framleiðslu samheitalyfja

Þetta voru nýsköpunarfyrirtæki sem uxu upp úr íslenskum jarðvegi. Snjallir frumkvöðlar komu þeim á legg og gerðu úr þeim verðmæti. Það gagnaðist bæði íslenskum starfsmönnum og eigendum fyrirtækjanna.

Þjóðarbúið hafði af þessari starfsemi nokkrar tekjur – sem var eðlilegt því það lagði til grunninn og efniviðinn í starfsemina.

Svo kom spákaupmaðurinn Björgólfur Thór Björgólfsson inn í myndina. Hann keypti sig inn í fyrirtækið með lánsfé (fyrst í Pharmaco og síðar keypti hann aðra hluthafa út úr Actavis með risaláni frá Deutsche Bank). Fór illa í hruninu en fékk miklar skuldir afskrifaðar eftir hrun og seldi loks fyrirtækið endanlega til alþjóðlegs fyrirtækis (fyrst til Watsons og þaðan fór það til Teva).

Þeir hafa nú ákveðið að hætta allri framleiðslu lyfja Actavis á Íslandi. Brátt mun starfsemi Actavis á Íslandi heyra sögunni til.

Björgólfur Thór græðir á sölu fyrirtækisins, en Ísland tapar starfseminni úr landi. Mörg hundruð starfsmanna hafa misst álitlega vinnu og þjóðarbúið tapar tekjum af starfseminni. Þetta er sigur Björgólfs og kanski örfárra annarra minni eigenda.

Stjórnendur voru að einhverju leyti færðir yfir til Teva, að því er virðist til málamynda meðan umskiptin gengu yfir. Forstjórinn missti til dæmis starf sitt nýlega, eftir innan við tveggja ára forstjórastarf yfir samheitalyfjasviði Teva (sjá hér).

Þessi saga gengur þvert á forskrift Adams Smiths um að eigin hagsmunir atvinnurekenda fari saman við samfélagshagsmuni, eins og fyrir tilstilli “ósýnilegrar handar”.

Í stað þess að græðgi eins kapítalista geri samfélaginu gagn þá einmitt leiðir græðgi hans til mikils taps starfsmanna og samfélagsins alls – það er þegar spákaupmennskan er leiðarljósið frekar en uppbygging framleiðslu til langs tíma.

Einkahagur ræður för og skaðar almannahag.

 

Trumpari í sekknum!

Svona virkar hinn alþjóðlegi kapítalismi nú á dögum. Spákaupmenn taka yfir heilbrigða atvinnustarfsemi, braska með hana sjálfum sér til hagsbóta – og samfélagið tapar.

Fjárfestar græða en almenningur tapar störfum og tekjum. Ríkasta eina prósentið eykur tekjur og eignir sínar enn meira…

Þetta er það sem hefur skapað hina miklu óánægju millistéttarfólks í Bandaríkjunum og víðar á Vesturlöndum.

Þetta er megin ástæðan fyrir sigri Donalds Trump í forsetakjörinu í Bandaríkjunum. Hann lofaði að sækja aftur störf sem hafa tapast með þessum hætti.

Trump mun að vísu ekki stöðva spákaupmennsku og eignabrask né flótta fyrirtækja til láglaunalanda, enda er hann sjálfur braskari af þessum toga.

Það er því viðbúið að kjósendur Trumps úr milli og lægri stéttum hafi keypt köttinn í sekknum! Val hans á valinkunnum auðmönnum í ráðherraembætti sýnir það með óyggjandi hætti.

Auðræðið í Bandaríkjunum mun væntanlega eflast enn frekar í valdatíð Trumps.

Þetta virðist vera óumflýjanleg þróun um þessar mundir – sem hlýtur þó að enda illa.

Fjármálaöflin hafa allt of mikil völd til að skara eld að eigin köku, jafnvel þó það skaði samfélagið. Þau orsökuðu fjármálakreppuna 2008 með óhóflegri græðgi og ósjálfbærri skuldasöfnun. Þau eru enn á sömu leið – þó hægar fari fyrst um sinn.

Samfélagið og fjölmiðlar þess eru svo villuráfandi að þeir eru vísir með að heiðra svona spákaupmenn sem höfunda “viðskipta ársins” fyrir svona starfsemi.

Sumir virðast sem sagt telja að slíkt brask einstakra fjáraflamanna sé samfélaginu til góðs.

Kanski við ættum að leiða hugann lítillega að þessari þróun á nýju ári – áður en of mikið tapast út landi.

Ég þakka lesendum mínum samfylgdina á árinu sem er að líða.

Gleðilegt og farsælt nýtt ár!

Flokkar: Stjórnmál og samfélag

Miðvikudagur 28.12.2016 - 11:41 - FB ummæli ()

Getur Bjarni látið Viðreisn beygja sig?

Það hefur gengið eftir sem ég sagði í pistli strax eftir kosningar, að Viðreisn myndi helst af öllu vilja í stjórn með Sjálfstæðisflokki.

Benedikt hlekkjaði sig snemma við Bjarta framtíð (BF) og hefur þrisvar reynt við Sjálfstæðisflokkinn með það föruneyti. Tvisvar fór hann í sýndarviðræður við vinstri-mið flokkana fjóra.

Sjálfstæðisflokkurinn hefur hins vegar tekið málaleitan Viðreisnar og BF treglega, vegna lítils meirihluta slíkrar stjórnar í þinginu, að sagt er.

Stefnuáherslur Viðreisnar vega þó einnig mjög að sálarlífi Sjálfstæðismanna.

Ástæðan er sú, að helstu áherslur Viðreisnar eru stefnumál Samfylkingarinnar (endurupptaka aðildarviðræðna við ESB, uppboð á fiskveiðikvótum og aukinn innflutningur á landbúnaðarvörum).

Öll þessi mál skapa Sjálfstæðisflokknum vanda. Þau grafa undan fylgi hans á landsbyggðinni og styggja verulega marga áhrifamenn í flokknum.

Svo hefur heldur ekki tíðkast í Valhöllu að verðlauna klofningsmenn, en Viðreisn er auðvitað fyrst og fremst klofningur ESB-sinna út úr Sjálfstæðisflokknum.

Viðreisn þarf hins vegar að ná umtalsverðum árangri með þessi stefnumál sín í stjórnarsamstarfi með Sjálfstæðisflokki, því annars verður för hennar til háðungar.

Erindisleysa og svört framtíð!

Spurningin sem nú hangir yfir næstu tilraun til að mynda stjórn Sjálfstæðisflokks, Viðreisnar og Bjartrar framtíðar er því sú, hvort Bjarni geti látið Viðreisn beygja sig?

Getur Bjarni sætt sig við þessi stefnumál Samfylkingarinnar?

Eða getur hann sjálfur gert framboð Viðreisnar að erindisleysu, með því að beygja Benedikt og félaga?

Hinn valkosturinn er að núverandi stjórn sitji áfram sem minnihlutastjórn eða starfsstjórn til kosninga í apríl. Hægt er að starfa á þinginu næstu vikurnar með sama hætti og gert var við afgreiðslu fjárlaga. Enginn bráðavandi bíður lausnar.

Það er væntanlega góður kostur fyrir núverandi stjórnarflokka að kjósa aftur á næstu mánuðum. Þeir gætu þá hugsanlega náð meirihluta á ný.

VG og flokkarnir á vinstri-miðjunni virðast ekki ætla að blanda sér mikið í frumlegar tilraunir til stjórnarmyndunar, hvorki með Framsóknarflokki né Sjálfstæðisflokki.

Meðan svo er aukast líkur á kosningum í vor – eins og upphaflega stóð til.

Flokkar: Stjórnmál og samfélag

Sunnudagur 18.12.2016 - 22:19 - FB ummæli ()

Hlutverk fyrir VG?

VG er næst stærsti stjórnmálaflokkur landsins.

Ef þau ætla ekki beinlínis að hætta í stjórnmálum þá finnst mér að VG-fólk ætti að endurskoða stöðu og markmið sín svolítið.

Það voru mistök að nálgast hina fjóra flokkana ekki meira í viðræðunum um daginn.

VG ætti sennilega að slá af þeim kröfum sem sigldu fimm flokka tilrauninni í strand. Og hinir kanski eitthvað líka. Þetta virðist hafa verið komið vel á veg.

Skilja mátti af umtali að helsta frágangssökin hafi verið mismunandi kröfur um útgjaldaaukningu til velferðarmála. VG hafi viljað fá 25-30 milljarða aukningu útgjalda en hinir boðið um 7 milljarða.

Ef þetta er rétt þá semja menn auðvitað um að mætast á bilinu 10-14 milljarðar.

Sjálfsagt er mögulegt að um 10 milljarða útgjaldaaukning geti borgað sig sjálf með veltuaukningu í hagkerfinu. Þannig hefur það verið undanfarin ár, vegna vaxtar ferðaþjónustu, hærra gengis, launahækkana og aukinnar einkaneyslu.

Í mesta lagi þarf minniháttar skattahækkun á breiðustu bökin, fullan virðisaukaskatt á ferðaþjónustuna og lítillega hærri veiðileyfagjöld á sjávarútveg til að ná ofangreindum markmiðum.

Svo myndi ríkisstjórnin byggja nýjan Landsspítala fyrir fjármuni sem ríkið á til nú þegar, til dæmis óþarflega mikið eigið fé sem er í bönkunum eða með hluta af stöðugleikaframlögunum (sjá nánar um þetta hér).

Það þarf engar skattahækkanir til að byggja nýjan spítala.

Mér er óskiljanlegt hvers vegna VG-fólk ætti ekki að geta sætt sig við slíkan ramma að stjórnarþátttöku, þar sem hlutverk þeirra yrði án efa veglegt. Þjóðin fengi nýjan landsspítala og ýmsar umbætur aðrar.

Eða er betra að fá “Engeyjarstjórn”, sem ráðstafar ríkisbönkunum og öðru fémætu úr stöðugleikaframlögunum til einkavina sinna – og lækkar síðan skatta á fjármagnseigendur?

 

En hvað með að styðja minnihlutastjórn hinna?

Ef VG-fólk vill ekki koma betur til móts við hina  flokkana fjóra (sem sagðir eru að mestu sammála um forsendur samstarfs), þá ætti VG að bjóðast til að styðja minnihlutastjórn þeirra.

Ef það gengur ekki ætti VG-fólk að reyna að semja um að styðja minnihlutastjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknar og freista þess að fá eitthvað út úr slíkum stuðningi.

Þar gæti t.d. verið um að ræða tímasetta byggingaráfanga í nýja Landsspítalanum eða eitthvað annað samsvarandi, t.d. brýnar umbætur í lífeyrismálum öryrkja og frekari húsnæðisumbætur fyrir ungt fólk – svo nokkuð sé nefnt. Kanski þjóðgarð á hálendinu!

Þá myndi VG meðal annars geta haft mikil áhrif á hvenær næst yrði gengið til kosninga, t.d. þegar næsta hneyksli kemur upp…

Pólitík á að snúast um að hafa áhrif. Til þess þarf list hins mögulega. Útsjónarsemi í samningum.

Þannig hugsuðu menn þegar sósíalistar og kratar fóru í Nýsköpunarstjórnina með Sjálfstæðisflokki Ólafs Thors árið 1944.

Út úr því fékk þjóðin glæsilega löggjöf um almannatryggingar, verulegar umbætur í heilbrigðis- og menntamálum, auk nýsköpunarátaks í atvinnumálum. Það var mikil framfarastjórn, eins og Styrmir Gunnarsson myndi væntanlega segja.

Svo er það auðvitað valkostur fyrir VG að verða varanlegur stjórnarandstöðuflokkur sem fælist það að hafa áhrif – ja, eða bara að hætta alveg í pólitík!

Það er pláss núna fyrir nýja aðila í vistvænni hænsnarækt!  (smá grín…)

 

Síðasti pistill:  Nýja fangelsið heitir Hólmsteinn!

Flokkar: Stjórnmál og samfélag

Fimmtudagur 15.12.2016 - 15:08 - FB ummæli ()

Nýja fangelsið heitir Hólmsteinn!

Gárungarnir eru búnir að skíra nýja fangelsið á Hólmsheiði.

Þeir segja að á Hverfisgötu sé „Hverfissteinninn“ og á Hólmsheiði sé „Hólmsteinninn“.

Sagt er að í nýja fangelsinu verði sérstakur frjálshyggjugangur, þar sem fjárglæframenn nýfrjálshyggjunnar verði vistaðir.

Þeir verða þá settir inn í Hólmstein – sem gæti talist viðeigandi!

Það eru því margar góðar ástæður fyrir þessari nafngift.

Sel þetta þó ekki dýrar en keypti…

Flokkar: Stjórnmál og samfélag

Miðvikudagur 7.12.2016 - 12:28 - FB ummæli ()

Vegið að dómara úr launsátri

Fréttir um meint vanhæfi forseta hæstaréttar, Markúsar Sigurbjörnssonar, til að dæma í málum er tengjast Glitni banka hafa vakið mikla athygli og umræðu.

Málið kom upp vegna þess að einhver lak gögnum um hlutabréfaeign nokkurra dómara til fjölmiðla. Gögnin eru sögð koma frá slitanefnd Glitnis.

Fyrrverandi formaður slitanefndarinnar segir hins vegar að slitanefndin hafi ekki séð þessi gögn – og því væntanlega ekki getað lekið þeim.

Sá sem lak gögnunum virðist hafa hagað framsetningu þeirra með þeim hætti að þau beindust sérstaklega að Markúsi Sigurbjörnssyni. Enda var uppsláttur þeirra fjölmiðla sem gögnin fengu með sama hætti í byrjun.

Þetta hefur á sér sterkan svip leka úr launsátri, sem miðar að því að sverta mannorð og störf tiltekins einstaklings.

Þar sem um er að ræða fyrrverandi forseta hæstaréttar er þetta sérstaklega viðkvæm gagnrýni á réttinn og raunar á dómskerfi landsins – það er ef rétt væri að ekki hafi verið gætt hlutleysis og hlutlægni í starfi hæstaréttar í tilteknum málum er tengjast hruninu.

En því fer hins vegar fjarri að með þessum dularfulla leka hafi verið sýnt fram á einhverja misbresti eða tilefni til að draga fagleg vinnubrögð viðkomandi dómara í efa. Sjá ágæta umfjöllun Sigurðar Tómasar Magnússonar prófessors um það hér.

Forseti hæstaréttar virðist einnig hafa allt sitt á hreinu varðandi lögbundna tilkynningarskyldu um eigin hagsmuni er þessu tengjast.

 

Hvaðan kom lekinn og frá hverjum?

Eðlilega birta fjölmiðlar slíkar upplýsingar sem þeim eru réttar. Ekki er hægt að amast við því. Við viljum öll að mikilvæg störf opinberra aðila standist skoðun ef grunur vaknar um mistök eða misferli. Það gildir einnig um aðila í einkageiranum.

En hér var enginn rökstuddur grunur um hagsmunatengd mistök eða misferli á ferð hjá viðkomandi aðilum, áður en til lekans kom.

Því ber að taka þetta mál alvarlega sem tilraun til að grafa undan stöðu hæstaréttar og dómkerfisins alls. Málið snýst um traust á dómstólum.

Mikilvægt er að rannsakað verði hvernig þessi leki og þessi vafasami málatilbúnaður er til kominn.

Hvort hann megi til dæmis rekja til persónulegs illvilja gagnvart viðkomandi dómara eða hvort hann kunni að vera frá dæmdum mönnum sem vilja hafa áhrif á starf og stöðu dómstóla. Fleira getur komið til.

Dómstólar eru ekki yfir gagnrýni hafnir, frekar en annað, en slík gagnrýni þarf að byggja á traustum upplýsingum og málefnalegum rökum.

Þar virðist pottur vera brotinn í þessu máli.

Það er hvorki málefnalegt né heiðarlegt að vega að heiðri og störfum nafngreindra einstaklinga með dreifingu innihaldslítilla gagna úr launsátri.

 

Síðasti pistill:  Skapa þarf pólitískan möguleika

Flokkar: Stjórnmál og samfélag

Föstudagur 2.12.2016 - 15:34 - FB ummæli ()

Skapa þarf pólitískan möguleika

Þrátt fyrir að margir tölfræðilegir möguleikar séu á myndun meirihlutastjórnar 3ja til 5 flokka þá standa hugmyndafræðilegar andstæður og jafnvel fordómar í vegi margra samstarfsmöguleika.

Niðurstaða kosninganna var í senn sveifla til hægri (Viðreisn og Sfl.) og til vinstri (Píratar og VG).

Ekki væri óeðlilegt að stjórnarmyndun tæki mið af því. Hægri vængurinn, Sjálfstæðisflokkurinn og Viðreisn (með aðstoð BF), hefur þegar reynt tvisvar og fer nú hugsanlega í þriðju tilraunina.

Úr því yrði mesta hægri stjórn lýðveldissögunnar á Íslandi – réttnefnd “Engeyjarstjórn”.

Hins vegar er kosturinn á mið-vinstri stjórn fimm flokka, sem Viðreisn blés af í síðustu viku, án þess að fullreynt væri á málefnasamstöðu.

Það yrði þó í reynd ekki nema fjögurra flokka stjórn, því líta má á Viðreisn og Bjarta framtíð sem einn flokk. En það er aukaatriði, hvort við köllum hana fjögurra eða fimm flokka stjórn.

 

Hverjar eru horfurnar?

Það verður áfram erfitt fyrir Sjálfstæðisflokkinn að gleypa samstarf með Viðreisn og BF sem skilar þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhald aðildarviðræðna við ESB á kjörtímabilinu og uppboði á 3% kvótans á hverju ári (sem í reynd eru bæði upphaflega stefnumál Samfylkingarinnar).

Hið sama á við um aukna markaðsvæðingu í landbúnaði (óheftari innflutning landbúnaðarvara, sem myndi grafa undan veikri bændastétt – og minnka fylgi Sjálfstæðisflokksins á landsbyggðinni).

Það yrði kræsileg saga til næsta bæjar ef Viðreisn tækist að þvinga þessa stefnu Samfylkingarinnar uppá Sjálfstæðisflokkinn – einmitt núna!

Og það yrði ekki minna magnað ef Viðreisn myndi hlaupa frá þessum höfuðmálum sínum til að komast í faðm Sjálfstæðisflokksins!

Í þessum ómöguleika liggur möguleikinn á 4-5 flokka stjórninni.

Inn í það dæmi vantar hins vegar einhvern nýjan hvata sem gerir slíkt samstarf fýsilegra fyrir Viðreisn en það var í síðustu viku.

VG menn gætu til dæmis boðið Viðreisn og BF að fá forsætisráðherraembættið í slíkri stjórn. Viðreisn og BF væru jú stærsta einingin í þeirri stjórn (11 þingmenn á móti 10 VG-mönnum), ef við gerum ráð fyrir áframhaldandi tvíburasamstarfi þeirra, sem virðist frágengið.

Þessi leið gæti verið einhvers virði fyrir bættan samstarfsvilja Viðreisnar gagnvart VG, Pírötum og Samfylkingu.

Kanski menn ættu að reyna aftur við þann kost á nýjum forsendum?

Svo eru líka fleiri óreyndir kostir, ef sveigjanleiki er fyrir hendi, eins og ég hef áður bent á (t.d. hér).

Þegar pólitískur ómöguleiki hefur skotið rótum þurfa menn að plægja moldina aftur og rækta nýja möguleika.

Leiðarljósið ætti að vera þetta: Allt er betra en „Engeyjarstjórn“!

 

Flokkar: Stjórnmál og samfélag

Fimmtudagur 24.11.2016 - 14:05 - FB ummæli ()

Framsókn er miðjan – ekki Viðreisn

Viðreisn stillti sér upp sem miðjuflokkur fyrir kosningar. Að vísu bættu þau gjarnan við “frjálslyndur” fyrir framan “miðjuflokkur”.

Þegar hins vegar er skoðað hvaða fólk er í forystu Viðreisnar, hvaðan þau komu og hvaða megináhersla er í stefnu þeirra þá blasir við nokkuð hefðbundin hægri pólitík og náin tengsl við hörðustu sérhagsmunasamtök atvinnurekenda (SA og Viðskiptaráð).

Viðreisn samanstendur einkum af markaðshyggju-sinnuðum Sjálfstæðismönnum, sem höfðu þá sérstöðu innan Sjálfstæðisflokksins að vilja ganga í ESB.

Álitamál er hvort Viðreisn er sem slík hægra megin við Sjálfstæðisflokkinn eða bara á svipuðum slóðum og Sjálfstæðisflokkurinn.

En miðjuflokkur er Viðreisn ekki.

Að þessu leyti hefur Viðreisn siglt undir fölsku flaggi.

Framsókn á sér hins vegar hundrað ára sögu sem stjórnmálaflokkur og a.m.k. á síðustu hálfri öldinni sem miðjuflokkur, “opinn í báða enda”, eins og áður var sagt.

Ef menn skoða starf fráfarandi stjórnar þá sjá menn að þar var umtalsverð togstreyta milli Sfl. og Ffl., einkum um velferðarmál og hag heimilanna, sem og um landsbyggðarsjónarmið.

Framsókn hélt uppi talsverðri sókn í velferðarmálum og skilaði ágætum efndum á kosningaloforðum sínum frá kosningunum 2013, ekki síst loforðum sem snéru að hagsmunum heimilanna og upptöku á eignum erlendra kröfuhafa.

Sjálfstæðismenn streyttust gegn mörgum þessara mála, t.d. húsnæðisumbótum sem Eygló Harðardóttir beitti sér fyrir.

Sjálfstæðismenn beittu sér einnig fyrir því að skuldalækkunin gagnaðist um of hátekjufólki – sem og því að láta skuldugu heimilin borga sjálf skuldalækkunina að hluta með eigin lífeyrissparnaði – sem var billegt.

Á lokasprettinum fyrir kosningarnar nú var kastað um 5 milljarða viðbót inn í frumvarp Eyglóar um hækkun á lífeyri eldri borgara.

 

Katrín ætti að skoða samstarf við Framsókn í fullri alvöru

Ég vissi það alltaf að Viðreisn var ekki að fara í viðræður um fimm flokka stjórn Katrínar af neinni alvöru. Það var ekki þeirra partí. Enda sleit Viðreisn viðræðum í gær án þess að fullreynt væri á málefnasamstöðu.

Hins vegar eru mun betri forsendur fyrir að slíkt mynstur geti gengið með Framsókn í stað Viðreisnar.

Píratar höfðu áður haft uppi neikvæða afstöðu til samstarfs við Framsókn, vegna Panama-skjalanna. Þeir hafa hins vegar sýnt sig að vera lausnamiðaðir og sveigjanlegir. Vonandi getur Björt framtíð haft svipaða afstöðu til Framsóknar, því BF á samleið með Framsókn í velferðarmálum.

Framsókn vill líka miðla í stjórnarskrármálinu.

Panama-hneykslið var bundið við fyrrverandi formann Framsóknar og á því var tekið, með endurnýjaðri forystu flokksins, þó erfitt væri fyrir alla þar á bæ. Það ber að virða.

Þess vegna á ekki að erfa Panama-málið við Framsókn um of, enda eru það einkum efnamenn úr Sjálfstæðisflokknum sem prýða listann yfir notendur erlendra skattaskjóla.

Fyrir Framsókn sjálfa er líka álitlegra að fara í slíka stjórn undir forystu Katrínar Jakobsdóttur, því staða Framsóknar þar væri mun sterkari en í hægri stjórn með Sjálfstæðisflokki og Viðreisn. Þar væri Framsókn með afar veika stöðu.

Það er því margt sem mælir með fimm flokka stjórn Katrínar með aðild Framsóknar. Það væri alvöru mið-vinstri stjórn, með góðan stuðning um land allt.

Þenna kost ætti því að skoða í mikilli alvöru, til að forða okkur frá róttækri hægri stjórn.

Að þessum valkosti frágengnum á Katrín kost á að vinna með Sjálfstæðisflokki og Bjartri framtíð með góðan meirihluta og þokkalegt mótvægi við hægri pólitík Sjálfstæðisflokksins. Forsenda þess er þó sú að BF hafi sjálfstæða tilveru án Viðreisnar.

Varla getur talist vænlegt fyrir VG að fara í stjórn með báðum Sjálfstæðisflokkunum (Sfl. og Viðreisn), staða VG væri of veik þar.

Betra væri fyrir VG að vera með Framsókn og Sfl – en allt munu þetta þó þykja lítt spennandi kostir í herbúðum VG.

 

Síðasti pistill:  Arðsamt að eiga illa rekinn banka

Flokkar: Stjórnmál og samfélag

Miðvikudagur 23.11.2016 - 14:13 - FB ummæli ()

Arðsamt að eiga illa rekinn banka

Ríkisendurskoðun hefur staðfest viðamikil afglöp við sölu eigna út úr Landsbankanum frá 2010 til 2016 (sjá hér).

Enginn skilur hvers vegna þetta var gert með þeim hætti að eigandinn, íslenska ríkið (almenningur), hafi orðið af umfangsmiklum söluhagnaði.

Enginn skilur heldur hvers vegna helstu stjórnendum bankans er áfram sætt við stjórnvölinn.

Þetta er auðvitað afleitt.

En er samt eitthvert ljós í þessu myrkri?

Jú, það borgar sig samt að eiga þennan banka, þó stjórnendur hans haldi fádæma illa á málum hans.

Bankarekstur í hávaxtalandinu Íslandi er svo arðsamur að eigið fé bankans hefur vaxið ört, enda skilar hann tugum milljarða hagnaði á ári hverju.

Ríkið getur nú leyst hluta eiginfjárins í ríkisbönkunum tveimur til sín (ca. 100-120 milljarða strax) og notað það til að byggja upp nýjan Landsspítala og hjúkrunarheimili um allt land – jafnvel vegi líka (sjá hér).

Svo getur ríkið síðar einnig selt einhvern hluta af tveimur bönkum sínum og fjármagnað önnur góð verk.

Lexían af þessu er eftirfarandi:

  1. Þó stjórnendur banka séu staðnir af því að reynast illa hæfir til starfa sinna þá fær ekkert haggað ráðningu þeirra.
  1. Svo vel er að bönkum á Íslandi búið að þeir stórgræða þó mörgu sé þar illa klúðrað.
  1. Á meðan svona vel er búið að íslensku bönkunum væri algjört glapræði fyrir okkur skattgreiðendur að selja ríkisbankana.

Fyrst ætti að skera kerfið niður, endurstilla það – og stórlækka vaxtastigið í landinu.

Síðan mætti skoða sölu einhverra hluta í ríkisbönkunum.

 

Síðasti pistill:  Valkostir VG

 

Flokkar: Stjórnmál og samfélag

Miðvikudagur 16.11.2016 - 14:03 - FB ummæli ()

Valkostir VG

Nú þegar hægri stjórnin hefur verið sett á ís eru áhugaverðir kostir í myndinni.

VG er næst stærsti flokkur landsins og leiðir því stjórnarmyndun, að Sjálfstæðisflokki frágengnum.

Mikið er í húfi að það heppnist, því stór og spennandi verkefni bíða.

Fjárhagur ríkisins býður nú upp á gott svigrúm til uppbyggingar og umbóta, sem stækka má með heilbrigðari innheimtu gjalda af notkun náttúruauðlinda og einhverri sölu nýfenginna ríkiseigna (t.d. hlutum í bönkunum tveimur).

En hver ættu að vera stærstu mál nýrrar ríkisstjórnar?

 

Stærstu og brýnustu málin

Allir eru sammála um að myndarleg uppbygging heilbrigðisþjónustunnar sé efst á listanum. Skólakerfið hefur einnig drabbast niður á óviðunandi stig. Hvaða stjórn sem er væri fullsæmd af því að koma þessum tveimur stórmálum í gott horf.

En fleira kemur til. Nýbreytt lög um almannatryggingar hækkuðu lífeyri til eldri borgara en um leið voru skerðingar auknar og nær allir vinnuhvatar teknir út. Það þarf að laga. Auk þess þarf að hugsa til enda hvernig á að haga nýrri skipan lífeyrismála fyrir öryrkja og endurhæfingarfólk. Það er óleyst.

Þá er enn margt óklárað á sviði húsnæðismála.

Gott væri að fá lagfæringar á stjórnarskránni. Sjálfur væri ég nokkuð sáttur við þá nýlegu málamiðlun sem stjórnarskrárnefnd skilaði í sumar. Það væri gott skref.

Menn þurfa að vanda stjórnarskrárbreytingar vel og tryggja að þær fáist samþykktar á tveimur þingum. Það krefst víðtækrar samstöðu. Því þarf að fara hóflega fram í þeim efnum. Ef nýr meirihluti í næstu kosningum dregur allt til baka er til lítils unnið.

Þá þarf að lagfæra skattkerfið, t.d. draga úr undanskotum, afnema undanþágur ferðaþjónustunnar frá virðisaukaskatti og hamla notkun erlendra skattaskjóla.

Ríki og sveitarfélög þurfa að fá auknar tekjur af auðlindanotkun sjávarútvegsins, með hækkun veiðigjalda. Ég held að bein hækkun stjórnvalda sé öruggari leið til þess en uppboð aflaheimilda (kvótakaupendur eru fámennishópur sem geta hagrætt útkomum úr lítilfjörlegu uppboði á kvóta, t.d. ef einungis 3% væri boðið upp, eins og Viðreisn hefur rætt um).

Svo þarf líka að skila þjóðinni meiri arði af orkulindum og náttúruskoðuninni sem ferðamenn borga fyrir.

Þjóðaratkvæði um endurupptöku aðildarviðræðna við ESB er hins vegar ekki brýnt mál. ESB hefur ákveðið að taka ekki fleiri aðildarríki inn á næstu 4-5 árum. Munið það!

ESB-aðildarviðræðurnar ættu því klárlega að vera áfram á ís. Annað er bara tímasóun og fóður fyrir sundrungu. Þetta mál skemmdi mikið fyrir vinstri stjórn Jóhönnu og Steingríms og engin ástæða er til að endurtaka þann leik nú.

Þó fleira komi auðvitað til þá gætu ofangreind umbótamál öll orðið næstu ríkisstjórn til sóma.

 

Möguleg stjórnarmynstur

VG mun sjálfsagt reyna fyrst að mynda fimm flokka mið-vinstri stjórn, með gömlu stjórnarandstöðunni og annað hvort Framsókn eða Viðreisn. Ég reikna þó með að Viðreisn verði helsti dragbíturinn þar.

Erfitt verður að ná saman um málefni fyrir svo stóran hóp flokka. Geta VG menn til dæmis gleypt það hjá Viðreisn og BF sem strandaði hjá Sjálfstæðisflokki (uppboðsleiðin í sjávarútvegi og endurnýjun ESB-aðildarumsóknar)?

Framhjá því verður heldur ekki horft að erfitt yrði að halda slíkri stjórn saman. Nyti hún nægilega mikils velvilja almennings?

En þetta er vissulega umræðunnar virði.

Loks má þó benda á að vinstri stjórn Steingríms Hermannssonar sem sat frá 1988 til 1991 (eftir að stjórn Þorsteins Pálssonar úr Sjálfstæðisflokki sprakk í beinni útsendingu RÚV) var margflokka stjórn.

Fyrst voru saman 3 flokkar (Framsókn, Alþýðubandalag og Alþýðuflokkur), með stuðningi frá Stefáni Valgeirssyni óháðum þingmanni „Samtaka um jafnrétti og félagshyggju“. Síðar kom Borgaraflokkurinn inn í stjórnina með 2 ráðherra. Þar með var sú stjórn orðin fimm flokka stjórn í reynd.

Þessi fimm flokka stjórn starfaði ágætlega. Kom á umbótum í skattamálum og velferðarmálum (inleiddi m.a. vænar barnabætur) og lagði grunn að þjóðarsáttinni á vinnumarkaði.

Hún stóð sig betur en margar tveggja flokka stjórnir!

Það á því að vera mögulegt að halda úti fimm flokka stjórn, ef menn vanda sig og standa saman.

 

Þjóðstjórn yfir miðjuna?

Hinn stóri kosturinn sem VG hefur er þriggja flokka “þjóðstjórn” yfir miðjuna (VG, BF og Sfl.). Það er mynstur sem ég held að mörgum kjósendum hugnist vel. Ef BF yrði treg í slíku samstarfi mætti vel sækja Framsókn Sigurðar Inga í staðinn. Það væri þó ferskara að hafa BF með VG í slíku samstarfi. Fleiri útfærslur mætti þó hugsa sér.

VG og BF hefðu saman þokkalegt mótvægisvald gegn verstu göllum Sjálfstæðisflokksins, sem gæti vel virkað farsællega. Góðu velferðarmálin ættu að ná vel í gegn og einhverjar umbætur í stjórnsýslu, sjávarútvegs- og umhverfismálum.

Hóflegar umbætur á stjórnarskrá gætu jafnvel skriðið í gegn – enda tímabærar. En enginn flokkur nær öllu sem hann óskar sér. Menn verða að vera raunsæir þegar stjórn er mynduð.

Svona stjórn fengi mun betri vinnufrið en vinstri stjórn Jóhönnu og Steingríms og ætti góða möguleika á að njóta hylli almennings.

VG hefur því nokkra góða og raunar afar spennandi kosti, sem vonandi tekst að vinna farsællega úr.

 

Nýlegur pistlar:  Uppreisn alþýðunnar og Hættan frá hægrinu

Flokkar: Stjórnmál og samfélag

Sunnudagur 13.11.2016 - 14:18 - FB ummæli ()

Valkostir BF: Engeyjarstjórn eða Þjóðstjórn?

Nú reyna menn myndun hreinnar hægri stjórnar Sjálfstæðisflokks (D), Viðreisnar (C) og Bjartrar framtíðar (A). Það yrði réttnefnd “Engeyjarstjórn” þeirra frænda, Bjarna Benediktssonar og Benedikts Jóhannessonar.

Slík stjórn yrði með minnsta mögulega meirihluta á Alþingi (32 þingmenn).

Hægri menn vilja samt reyna þetta, því mikið er í húfi að þeirra mati.

Viðamiklar eignir liggja nú hjá ríkinu (2 bankar o.m.fl.) sem hægt verður að koma í hendur “réttra aðila” á næsta kjörtímabili. Svigrúm til skattalækkana á yfirstéttina er líka nokkurt, ef ekki verður of miklu eytt í velferðarumbætur.

Ég sagði það strax eftir kosningar að Viðreisn myndi velja Sjálfstæðisflokkinn sem sinn fyrsta kost í stjórnarsamstarfi (sjá hér).

Það er vegna þess að Viðreisn samanstendur einkum af Sjálfstæðismönnum, meðal annars mörgum fyrrverandi forystumönnum Samtaka atvinnulífsins (t.d. Þorsteini Víglundssyni, Þorsteini Pálssyni og Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur).

Sjálfur er Benedikt Jóhannesson gamall refur úr valdakerfi Sjálfstæðisflokksins, en hann móðgaðist hins vegar vegna meðferðar flokksins á ESB-aðildarumsókninni. Finnst að hann þurfi að rétta hlut sinn gagnvart flokknum.

Engeyjarstjórn yrði lengst til hægri á pólitíska litrófinu (sjá hér hvað felst í því).

Engeyjarstjórn yrði t.d. mun lengra til hægri en fráfarandi stjórn, þar sem Framsókn veitti Sjálfstæðisflokknum umtalsvert mótvægi, einkum í velferðarmálum. Framsókn hafði umtalsverðan þingstyrk til þess, enda flokkarnir með jafn marga þingmenn á síðasta þingi.

Eygló Harðardóttir og aðrir á félagshyggjuvæng Framsóknar háðu marga hildina við Sjálfstæðisflokkinn og náðu umtalsverðum árangri í velferðarumbótum – þrátt fyrir allt. Þó ekki eins miklum og þau vildu.

Í hugsanlegri Engeyjarstjórn Sjálfstæðisflokks, Viðreisnar og Bjartrar framtíðar væri ekkert samsvarandi mótvægi við óhefta markaðshyggju, einkavæðingu og auðmannadekur Sjálfstæðismanna.

Björt framtíð er alltof lítil til að veita nokkurt viðnám og hinn naumi meirihluti gefur hagsmunagæslumönnum sjávarútvegs og landbúnaðar í þingliði Sjálfstæðisflokks skothelt neitunarvald um allar alvöru breytingar. Einstaka frjálshyggjuróttæklingar í Sfl. fengju líka neitunarvald.

Ég myndi því segja að Björt framtíð seldi sig fyrir afar lítið í slíku samstarfi. Raunar kemur á óvart að hún hafi stillt sér upp sem einstaklega þægilegu verkfæri í höndum Benedikts – eins og það birtist í öllu falli.

 

Aðrir valkostir Bjartrar framtíðar

En Björt framtíð hefur í reynd aðra valkosti sem gætu fært henni vænlegra hlutverk. Þeir eru þó misgóðir.

Sá fyrsti er fjölflokkastjórn vinstri og miðjuflokka, undir forystu Katrínar Jakobsdóttur. Hún gæti t.d. verið með tvennum hætti:

VG (10)+Píratar (10)+Framsókn (8)+Björt framtíð (4) og Samfylking (3): alls 35 þingmenn. Ágætur meirihluti. Þarna eru umbótaflokkar sem gátu unnið ágætlega saman eftir að Sigurður Ingi tók við forystuhlutverkinu í Framsókn í vor.

Þetta eru að vísu margir flokkar og sumir hafa efasemdir um samstarf við Pírata vegna reynsluleysis þeirra. Veik staða Samfylkingar stendur líka í sumum.

Annar kostur væri þessi:

VG (10)+Píratar (10)+Viðreisn (7)+Björt framtíð (4) og Samfylking (3): alls 34 þingmenn.

Fjögurra flokka kostur, þar sem Framsókn kæmi í stað Bf og Sf, væri þessi:

VG (10)+Píratar (10)+Viðreisn (7)+Framsókn (8): alls 35 þingmenn.

Viðreisn myndi hins vegar varla samþykkja þessa tvo síðastnefndu, vegna neikvæðrar afstöðu þeirra til Pírata og Framsóknar, en ekki síður vegna eðlislægrar ástar Viðreisnarfólks á Sjálfstæðisflokknum.

Minnihlutastjórn í skjóli Pírata og Samfylkingar væri svo enn minna fýsilegur kostur – veikari bygging.

Þá er eftir sá kostur sem væri í hvað mestum takti við niðurstöður kosninganna.

 

Þjóðarsáttarstjórn í stað Engeyjarstjórnar?

Í kosningunum var sveifla til Sjálfstæðisflokks, Vinstri grænna og Pírata mest afgerandi, auk þokkalegs gengis Viðreisnar.

Ef Björt framtíð gengi til samstarfs við VG og Sjálfstæðisflokk væri staða þeirra mun vænni, ef markmiðið væri að veita mótvægi við Sjálfstæðisflokkinn og ofurvald hægri aflanna.

Slík stjórn hefði ágætan 35 manna meirihluta og mun betri forsendur til að veita mótvægi við hægri stefnu Sjálfstæðisflokksins.

Það þyrfti að vísu að vinna VG á band þessarar hugmyndar – en það getur varla verið útilokað. Manni heyrist að almenningur sé mjög hallur undir svona stjórnarmynstur, ekki síst vegna vinsælda Katrínar Jakobsdóttur.

Þetta væri mun vænlegra fyrir þjóðina en að fá harðdræga hægri stjórn, eins og nú er til umræðu.

En kanski vilja VG-menn ekki axla slíka ábyrgð…

Eða hafa þeir kanski unnið að slíkri brúarsmíð bak við tjöldin?

Og kanski sér Björt framtíð sig bara sem mið-hægri flokk sem gæti verið fullsæmdur af því að vera hækja í Engeyjarstjórn…

En Björt framtíð á þó klárlega fleiri raunhæfa valkosti en þann sem nú er til umræðu.

Þar á meðal er annar þriggja flokka kostur (Sfl+VG+Bf) sem er með mun styrkari þingmeirihluta en Engeyjarstjórnin hefði (35 í stað 32).

 

Síðasti pistill:  Uppreisn alþýðunnar

Flokkar: Stjórnmál og samfélag

Miðvikudagur 9.11.2016 - 12:07 - FB ummæli ()

Uppreisn alþýðunnar

Sigur Donalds Trump í forsetakosningunum vestra er sögulegur. Ekki bara fyrir Bandaríkin, heldur einnig fyrir vestræn ríki almennt.

Það er bandarísk alþýða sem færir Trump sigurinn. Einkum hvítt fólk úr lægri millistétt og verkalýðsstétt, sem setið hefur eftir í lífskjaraþróun síðustu þriggja áratuga.

Þessu fólki finnst það vera afskipt og sér störfin sín flytjast til annarra landa. Það sér nýja innflytjendur koma inn sem keppinauta, sem eru tilbúnir að þiggja lægri laun og lakari réttindi.

Þetta er alþýðan sem hefur gefið upp alla von um að Demókrataflokkurinn geri nokkuð til að breyta kjörum venjulegs fólks (en það var meðal sögulegra erinda þess flokks).

Alþýðan trúir ekki lengur á kerfið og hefðbundnu flokkana. Vill eitthvað nýtt, eitthvað sem kemur utanfrá.

Donald Trump er að vísu afar mótsagnakenndur “fulltrúi alþýðunnar”. Hann er auðugur fasteignabraskari, bólginn af sjálfsupphafningu, eigingirni og hégóma. Raunar er hann heldur ógeðfelldur í háttarlagi.

En hann talaði til alþýðunnar, sagðist ætla að færa þeim störfin aftur, halda innflytjendum frá og gera Ameríku almennilega á ný.

Hann virtist sýna þeim afskiptu áhuga og vilja gera eitthvað í málum þeirra.

Hvort hann gerir það er svo annað mál. Það kemur í ljós.

Bernie Sanders fékk hljómgrunn hjá alþýðunni á svipaðan hátt og Trump.

Hillary Clinton virðist hins vegar tengd “kerfinu” sem þessu fólki finnst að hafi brugðist. Hún er líka sögð tengd fjármálageiranum, sem styrkti hana kröftuglega. Enginn efaðist samt um hæfni hennar.

Fáir trúðu því að hún myndi breyta einhverju fyrir afskipta alþýðuna, jafnvel þó hún gæti verið góður fulltrúi kvenna. Femínismi mætir þó enn meiri fyrirstöðu í Bandaríkjunum en við eigum að venjast á Íslandi.

 

Hnattvæðingin er of langt gengin

Þessi óvænta sveifla í Bandaríkjunum er hluti af sambærilegri þróun í Evrópu. Þar hefur fylgið flætt af hefðbundnum flokkum, ekki síst sósíaldemókrötum (jafnaðarmönnum), til nýrra flokka.

Þeir flokkar eru nú fulltrúar fórnarlamba hnattvæðingar (alþjóðavæðingar) og nýfrjálshyggjuþróunar síðustu áratuga, þróunar sem flytur störf úr landi og hleypir auknum fjölda innflytjenda inn á vestræna vinnumarkaði, sem keppinautum heimamanna.

Óheft markaðshyggja, alþjóðlegir viðskiptasamningar og frjálst flæði fjármagns virðist einkum hafa gagnast yfirstéttinni. Ójöfnuður hefur aukist. Þeir ríku hafa hagnast óhóflega, en almenningur hefur setið eftir.

Þessir nýju flokkar á Vesturlöndum eru gjarnan kallaðir “hægri lýðskrumsflokkar” (eða “popúlískir flokkar”), sem er að hluta villandi auðkenni. Þeir endurspegla það sama og er nú að gerast í Bandaríkjunum.

Nýju flokkarnir virðast vera að bregðast við helstu áhyggjuefnum alþýðufólks á Vesturlöndum. Trump kemur sömuleiðis nýr inn í stjórnmálin, í óþökk kerfisins og það er talinn hans helsti kostur.

Þessar sveiflur í stjórnmálunum á síðustu árum eru því viðbrögð við neikvæðum afleiðingum hnattvæðingar og nýfrjálshyggjuþróunar, sem hefur skilið stóran hluta almennings eftir í hagsældarþróuninni.

Fólki finnst líka í vaxandi mæli að samfélög þeirra séu að breytast til hins verra – menn segjast gjarnan vilja “endurheimta landið sitt”. Það getur magnað þjóðlega íhaldssemi.

Hvort sem okkur líkar betur eða verr, þá er þetta hið stóra samhengi þess sem hefur verið að gerast í stjórnmálaþróun Vesturlanda á síðustu árum.

Þetta skýrir einnig sögulegan og óæntan sigur Trumps í gær.

Á meðan undirliggjandi orsakir þróunarinnar verða áfram til staðar má búast við framhaldi slíkrar þróunar á Vesturlöndum.

Vonandi sveigist hún þó ekki um of í átt fasisma eða skyldra öfgahreyfinga, eins og varð á millistríðsárunum í Evrópu.

Af því má hafa áhyggjur.

 

Síðasti pistill:  Hættan frá hægri

Flokkar: Stjórnmál og samfélag

Eyjan Media ehf. - Kringlunni 4-12, Reykjavík - eyjan(hjá)eyjan.is