Óháði „fræðimaðurinn” Stefán Ólafsson skrifaði pistil hér á Eyjunni þann 6. febrúar sl. undir fyrirsögninni „Ég er hræsnari, heimskingi og dóni”. Á þeim tíma datt mér í hug, svona í léttri kaldhæðni,  að svara þeim pistil Stefáns og taka undir með honum, og segja að þetta væri líklega í fyrsta sinn sem liti út fyrir að við værum sammála í einu og öllu. En mér fannst það frekar ómálefnalegt og ekki síður fannst mér Stefán e.t.v. taka full djúpt í árinni með þessari sjálflýsingu.

En eftir að hafa lesið pistil hans í gær, „Svona var frjálshyggjan í framkvæmd” sé ég hins vegar að sjálfslýsing Stefáns frá í febrúar er raunsannari en ég jafnvel hélt. Er litlu við það að bæta nema hvað skrif á við þessi eru, svo vitnað sé í Stefán sjálfan, bæði „fræðilega röng og siðferðilega hættuleg”.

Þegar rökin þrýtur þá er ekkert eftir nema að fara í manninn, eða mennina.

Stefán Ólafsson virðist vera að missa stjórn á sér í þessari kosningabaráttu. Hann ræðst nú af miklum ofsa á bloggi sínu á Birgi Þór Runólfsson. Hvers vegna getur hann ekki svarað honum málefnalega?

Vegna þess að Stefán veit að meirihluti Íslendinga er sammála Birgi Þór um það að betra sé að fjölga tækifærum til að vinna sig út úr fátækt en að gera fátæktina bærilegri með bótum.

Og vegna þess að Stefán veit upp á sig skömmina um margar talnabrellur. Hvort sem um er að ræða kosningabrellu hans með tölum um fátækt 2003 eða um tekjudreifinguna árin 1995-2004 sem var framlag hans í kosningabaráttunni 2007.

Stefán kunni ekki heldur að reikna rétt út raunveruleg skattleysismörk. Hann kunni ekki heldur að reikna út raunverulega skattbyrði þeirra, sem greiddu fjármagnstekjuskatt (því að þeir greiddu fyrst tekjuskatt inni í fyrirtækjum af tekjum, áður en þeir greiddu tekjur af arðgreiðslum). Og svo má lengi telja.

Þetta hefur Birgir Þór allt bent á, málefnalega og kurteislega. En Stefán ákveður að svara með persónulegum árásum og skætingi.

Í bæði Viðskiptablaðinu og viðskiptablaði Morgunblaðsins þann 21. mars 2013 má lesa umfjöllun um mál Ingólfs Guðmundssonar, fyrrverandi framkvæmdastjóra Lífeyrissjóðs verkfræðinga. Fjármálaeftirlitið vék honum úr starfi haustið 2010 og taldi hann vanhæfan.

En í málaferlum sem fylgdu í kjölfarið dæmdi Héraðsdómur Ingólfi í vil, og Hæstiréttur hafnaði áfrýjunarbeiðni FME. Þessu til viðbótar hefur umboðsmaður Alþingis úrskurðað að FME hafi brotið á Ingólfi.

En FME lætur sér ekki segjast og Ingólfur Guðmundsson hefur ekki verið beðinn afsökunar af hendi FME, hvað þá boðnar miskabætur. Ingólfur hyggst nú fara í skaðabótamál við FME.

Mál Ingólfs sýnir að opinberir starfsmenn eru auðvitað hvorki betri né verri en annað fólk, ekki nákvæmari, heiðarlegri eða betri en gengur og gerist. En þá skortir aðhald og sæta engu eftirliti sjálfir. Og vald spillir og gerræðisvald gerspillir eins og Acton lávarður orðaði það. Stofnanir með of mikil völd eru engum til góða. Það er full ástæða til að hafa áhyggjur af þeirri oftrú sem samtíminn hefur af opinberum eftirlitsrekstri, þrátt fyrir að reynslan sýni allt annað. Eftirlitsstofnanir misbeita valdi iðulega og eru tregar til að viðurkenna mistök og reynast á stundum ekki koma að nokkru gagni þegar á reynir og mestu máli skiptir.

Og hver á að sinna eftirliti með eftirlitsmönnunum? Enn einn umboðsmaðurinn?

Það er stundum eins og  að skvetta vatni á gæs að benda vinstrimönnum á að lægri skattar geta skilað hærri tekjum fyrir ríkissjóð. Um þetta eru ótal dæmi úr íslenskri sögu.

Óli Björn Kárason, blaðamaður, og frambjóðandi Sjálfstæðisflokksins í komandi Alþingiskosningum tók saman einfalt graf. Það sýnir meint „frjálshyggjuár” í íslensku samfélagi, þ.e. 1991 – 2007. Á þessum árum voru skattar á einstaklinga og fyrirtæki lækkaðir en tekjur ríkisins uxu á sama tíma verulega.Þetta gerist einnig á árunum 1994 – 2004, þ.e. áður en bóluhagkerfið tók við.

Harma ber að þessi ár skyldu ekki hafa verið notuð til að styrkja enn frekar stöðu ríkissjóðs og lækka skatta enn frekar en gert var. Þess í stað þandist hið opinbera út án þess að þess sjáist mikil merki í lífgæðum fólks. En núverandi ríkisstjórn hefur ekki einu sinni tekist að koma þeim böndum á ríkissjóðs að færa eyðsluna aftur til 2004 fyrir tíma bóluhagkerfisins. En graf Óla sýnir hins vegar vel hversu hvetjandi áhrif lægri skattar hafa á öll umsvif í hagkerfinu.

Í bók Stefáns Gunnars Sveinssonar, sagnfræðings, Búsáhaldabyltingin, er vitnað í spámanninn og spekinginn, Gylfa Magnússon, dósent við Viðskiptadeild Háskóla Íslands. Gylfi var (or er enn) vinsæll álitsgjafi Ríkisútvarpsins, og hópur sem kallaði sig Raddir fólksins fékk hann til að halda ræðu á mótmælafundi í janúar 2009. Orðum hans var útvarpað beint af Ríkisútvarpinu, enda fréttastofa þess sérstakur stuðningsaðili mótmælanna. Á fundinum sagði Gylfi m.a.:

Fyrsta skrefið til fyrirgefningar er að þetta fólk rétti fram sáttahönd og axli ábyrgð með því að víkja. Því miður hefur lítið sést til þeirrar sáttahandar ennþá. Það glittir bara í löngutöng.

Allt þetta fólk má auðvitað starfs að uppbyggingunni en það má ekki og getur ekki stjórnað henni. Þeir sem strönduðu þjóðarskútunni eiga ekki að stýra henni af strandstað. Þeir geta ekki hvatt landa sína til dáða. Það hefur enginn trú á þeirra lausnum. Þeir mega hins vegar leggjast á árarnar með öllum hinum. Á almennu farrými.

Gylfi gegndi ráðherraembætti í þeirri ríkisstjórn sem senn kveður. Hann fékk það embætti beinlínis út á ræðuhöld og álitsgjafastarfið. Lausnir hans á mörgum sviðum reyndust hins vegar verri en engar eins og Heiðar Már, hagfræðingur, hefur fjallað um. Og ekki reyndust spádómar hans betri. Og enn síður hefur hann viljað viðurkenna eigin mistök hvað þá axla ábyrgð. Það virðist fyrst og fremst hans eigin langatöng sem nú glittir í.

En fréttamenn Ríkisútvarpsins halda Gylfa enn inni á hraðvalinu – nú er hringt í hann í gríð og erg og hann beðinn að fjalla um bankakreppuna á Kýpur. Það er augljóst að þeim er ókunnugt um hversu oft Gylfi hefur haft rangt fyrir sér um skuldir íslenska þjóðarbúsins og fleiri aðila, eða hvað?

Búsáhaldabyltingin, bók Stefáns Gunnars Sveinssonar, sagnfræðings, er fróðleg lesning um stjórnmálamenn sem sáu sér leik á borði og töldu sig geta leikið snjalla leiki í eldfimu ástandi sér (og flokknum) til framdráttar.

„Hugsjónamaðurinn” Steingrímur J. verður auðvitað ekkert minna en hlægilegur þegar lesið er um hneykslan hans á leyndarhyggju í tengslum við Icesave og samninga við Alþjóða gjaldeyrissjóðinn skömmu eftir hrun bankanna – maðurinn sem síðar átti eftir að ljúga til um Iceasave samningamakk eigin ríkisstjórnar og vera síðar lofaður af Alþjóða gjaldeyrisjóðnum fyrir gott samstarf. Og stærði sig af með vandræðalegum hætti. Svo ekki sé talað um kúvendingu í afstöðunni til ESB með aðildarumsókn. Og nú loks með samningi um meiri ívilnun fyrir erlenda stjóriðju en nokkur fordæmi eru fyrir.  En honum tókst þó það sem hann ætlaði sér – að komast (og sitja) á valdastól.

Mörgum þingmanni Samfylkingar var mikil þægð í því að fella ríkisstjórn Samfylkingar með Sjálfstæðisflokknum og töldu aðildarumsókn að ESB allra meina bót. Einsmálsflokkurinn ætlar nú að enda sem jaðarflokkur á vinstra væng stjórnmálanna – og ESB aðild fjær en nokkru sinni fyrr.

Og loks er það svo Sigmundur Davíð og Framsókn. Í Sigmund Davíð er vitnað í bók Stefáns og hann ætlaði að sýna snilli sína:

Mér fannst ríkisstjórnin vera algjörlega frosin. Hún var ekki að ráðast í þær aðgerðir sem þurfti, hvorki varðandi stöðu heimilanna né atvinnulífsins … Mér fannst að það mætti engan tíma missa, það væri hættuástand hér og verið að semja burt efnahagslegt sjálfstæði landsins. Númer eitt, tvö og þrjú var því að koma á kosningum . Við veljum því fyrir okkur: Getum við einhvern veginn ýtt undir að ríkisstjórnin fari frá og boði til kosninga?

Stuðningur Framsóknar við minnihlutastjórn Samfylkingar og Vinstri grænna skóp þá stjórn sem setið hefur síðastliðin fjögur ár;  fjögur ár án aðgerða fyrir heimilin, fullkominn fjandskapur við atvinnulífið, atvinnuleysi,höft og ráðaleysi, svo ekki sé minnst á ítrekaðar tilraunir til að semja burt efnahagslegt sjálfstæði landsins. Framlenging á hruninu í fjögur ár – snjall leikur það. En þeim varð þó að ósk sinni um „stjórnlagaþing”!

Bók Stefáns Gunnars Sveinssonar, sagnfræðings, Búsáhaldabyltingin, rifjar upp sögu sem sem nauðsynlegt er að halda á lofti um ókomna tíð. Um ofbeldisseggina sem notuðu friðsamlega mótmælendur sem skálkaskjól, um fréttamennina sem afbökuðu eða bjuggu til fréttir í þeim tilgangi að kynda undir mótmælin og beinlínis hella olíu á eldinn, og þingmenn Vinstri grænna sem í orði kveðnu töluðu gegn ofbeldi en gátu ekki leynt fyrirlitningu sinni á lögreglunni – og lögreglumönnunum. Upprifjun á þessum tímum þar sem ofbeldisseggirnir, margir fréttamenn og hluti þingmanna virtust telja það í lagi að gera lögregluna að skotspóni sínum.

En öðru fremur þarf þó að halda á lofti sögunni um æðruleysi lögreglunnar, elju og úthaldi, við erfiðar aðstæður. Það kallar á mikið þrek að standa í átökum daga eftir dag, upplifa reiði og jafnvel ofbeldi mótmælenda, en þurfa á sama tíma að halda aftur af eigin reiði og löngun, sem hlýtur að hafa gert vart við sig, til að lumbra á þeim sem verst létu. Bók Stefáns Gunnars bregður vel ljósi á þann erfiða línudans sem starf lögreglumannsins var við þessar aðstæður og hversu vel tókst í raun til.  Og ekki má gleyma þeim mótmælendum sem undir lokin fengu nóg af ofbeldinu og tóku stöðu með lögreglumönnunum. Eftir stendur að ofbeldisseggirnir komust allt af vel frá því líkams- og eignatjóni sem þeir ullu, en varðveita þarf söguna af framgerði þeirra. Það má sín einhvers til framtíðar.

Bók Stefáns er lipurlega skrifuð og spennandi lesning og nauðsynleg upprifjun nú þegar komið er að leiðarlokum þeirrar ríkisstjórnar sem búsáhaldabyltingin skóp. Hrun fjármálakerfisins var mikið áfall flestum íslendingum, efnahag þeirra og þjóðarbúsins. En sú ríkisstjórn sem sigldi í kjölfar „byltingarinnar” gerði ekkert annað en framlengja afleiðingar hrunsins.

Í vikunni kom út tímaritið Þjóðmál, 1. hefti 9. árgangs. Það gengur kraftaverki næst að Jakob Ásgeirssyni, útgefenda tímaritsins, skuli hafa tekist að halda úti tímariti um stjórnmál svo lengi. Slík tímarit hafa sjaldnast reynst langlíf, kostnaður við útgáfuna verulegur, en erfitt að afla áskrifenda – og hvað þá halda þeim.

Að þessu sinni er efnismesta grein tímaritsins fyrirlestur Hannesar H. Gissurarsonar, Frjálshyggja, kreppan og kapítalismi, sem Hannes flutti í hátíðasal Háskóla Íslands á sextugsafmæli sínu. Fyrirlestur sem tekur fyrir þann látlausa áróður sem dunið hefur yfir um þátt „nýfrjálshyggju” í fjármálakreppunni og hruni íslensku bankanna og er m.a. andsvar við fimm bókum sem komið hafa út síðan 2008 um frjálshyggju og kapítalisma.

Grein Ragnhildar Kolka um nýja aðalnámsskrá grunnskóla er sérstaklega áhugaverð, en hljótt hefur farið um þess nýja aðalnámsskrá. Námsskrá sem Ragnhildur telur að sé „samsúrraður heilaþvottur sem hvaða alræðisríki sem væri mætti vera fullsæmt af”. Grein Ragnhildar er tilraun til að vekja athygli á því hvað borið er á borð fyrir börnin (sem í aðalnámsskrá eru kölluð „þegnar”). Samtökin Heimili og skóli, sem helst ættu að vera í farabroddi við að gagnrýna þessa samsuðu eru nú komin á fjögurra ára samning hjá Mennta- og menningarráðuneytinu og munu ferðast um og kynna þessa samsuðu. Snjöll fjárfesting það hjá ráðherra.

Grein eftir Frosta Sigurjónsson um verðtrygginguna staðfestir flest það sem er kostur þess lánaforms, en er ætlað hið gagnstæða. Áhugaverðari eru greinar Bergþórs Ólasonar um lestrarhestana á fjölmiðlum og á Alþingi, grein Örvars Arnarssonar um elítusambandið ESB og greinar þeirra Björns Bjarnasonar og Bjarna Jónssonar um þann skaðvald sem núverandi ríkisstjórn hefur reynst síðustu fjögur ár.

Breski fjármálafræðingurinn Philip Booth hélt 13. mars fyrirlestur um raunverulegar orsakir fjármálakreppunnar. Booth er öðrum mönnum hæfari til að ræða um þetta efni því að hann er sérfræðingur í tryggingafræðum og áhættustýringu og auk þess forstöðumaður rannsókna hjá Institute of Economic Affairs í London.

Booth benti á margar samliggjandi orsakir kreppunnar, til dæmis undirmálslánin í Bandaríkjunum og lágvaxtastefnu bandaríska Seðlabankans. Hann taldi vandann kerfislægan. Áhættu væri ekki dreift nægilega, enda hefðu bankamenn ekki næga hvatningu til þess þar sem þeir hirtu gróðann þegar vel gengi, en bæru ekki tapið þegar illa gengi því að þá bjargaði ríkið þeim. Fleiri samverkandi ástæður tiltók hann, en flestar má rekja til ríkisafskipta og regluverks sem breytir hegðun þeirra sem á þessum markaði starfa til hins verra.

Nú eru glærur Booth komnar á heimasíðu RNH, Rannsóknarseturs um nýsköpun og hagvöxt, sem hélt fundinn ásamt Viðskiptafræðideild Háskóla Íslands.

Enginn skyldi bíða umfjöllunar fréttastofu Ríkisútvarpsins, Spegilsins eða Silfurs Egils um þessa ágætu heimsókn. Svo vinstrisinnuð er rörsýn þeirra sem stjórna þessum þáttum að það hvarflar líklega ekki að þeim að einhver gæti haft áhuga á öðrum viðhorfum en þeirra eigin.

Það hljóta fleiri en ég að klóra sér í kollinum yfir Stefáni Ólafssyni. Hann bloggar á hverjum degi eins og hann sé í framboði í fimm prestaköllum í einu. Hann skýtur í allar áttir. Nú nýlega sagði Stefán að Björn Bjarnason hefði fært „háskólanum afmælisgjöf“. Hún hefði verið „eins og tilkynnt var við hátíðlega athöfn í Alþingishúsinu, að ríkið myndi færa Háskólanum nýja byggingu yfir íslensk fræði og Árnastofnun“. En Björn skrifaði inn á athugasemdakerfi Stefáns, eins og sjá má, og bað hann að benda á, hvar hann hefði gert þetta. Stefán getur það ekki. Hann sagðist aðeins hafa setið í háskólaráði og sér væri kunnugt um að skilaboð hefðu borist um þetta frá stjórnvöldum. Björn svaraði:

Hvaða skilaboð bárust frá stjórnvöldum? Ég flutti ræðu í október 2001 á háskólahátíð og sagði þar að það færi vel á því að í tilefni af 100 ára afmæli Stjórnarráðs Íslands árið 2004 yrði ákveðið að reisa hús yfir íslensku handritin og íslensk fræði. Við sölu Landsímans var ákveðið að verja 1 milljarði króna til þess að reisa þetta hús. Ég skora á þig að draga fullyrðingar þínar um þetta mál í pistli þínum til baka. Ræður mínar vegna 100 ára afmælis HÍ eru aðgengilegar á vefsíðu minni bjorn.is. Samskipti mín við Pál Skúlason rektor HÍ voru á þann veg að ég hef enga ástæðu til að ætla að hann hafi afflutt orð mín í háskólaráði. Að gefa það til kynna er ekki stórmannlegt. Það sem skiptir máli er að hafa það sem sannara reynist, veitast ekki að mönnum með rangfærslum og verða maður til að viðurkenna sé farið með rangt mál.

Af svörum Stefáns  í athugasemdakerfinu má sjá að hann er greinilega ekki maður til þess.

Nýlega var í þessum pistli fjallað um spádómsgáfu Gylfa Magnússonar, dósents við viðskiptafræðideild Háskóla Íslands, og bent á hversu lítilfjörleg hún hefur reynst þegar kemur að stöðu íslenska þjóðarbúsins. Nafni hans Zoega, prófessor við sama háskóla, hefur fengið einhvern snert af svipuðum kvilla.

Eða eins og bent er á í pistli Óðins í Viðskiptablaðinu sl. fimmtudag :

„…og í byrjun júlí (2012 aths. höf.) skrifaði Gylfi Zoëga, fulltrúi ríkisstjórnarinnar í peningastefnunefnd Seðlabankans, grein í Vísbendingu undir heitinu Viðsnúningur. Í inngangi greinar sinnar sagði Gylfi: “Hvern skyldi hafa grunað að kreppulokin yrðu án þessa að þeim væri veitt eftirtekt?”. Nú er það reyndar komið í ljós að það var góð ástæð fyrir því að kreppulokunum var ekki veitt nein eftirtekt, því að meðan þeir Gylfi og Steingrímur (J. Sigfússon aths. höf.) sátu við skriftir var skarpur efnahagssamdráttur á Íslandi. Tölur Hagstofunnar sýna að á öðrum ársfjórðungi síðasta árs dróst landsframleiðslan saman um 1,2%.

Undrunarefnið er ekki hvers vegna viðsnúningurinn fór fram hjá venjulegi fólki og hagsmunaaðilum atvinnulífsins heldur miklu frekar hvers vegna svona skarpur samdráttur skuli hafa farið framhjá Gylfa og þeim sem lásu yfir grein hans og hann þakkar ábendingar, en það voru, auk ritstjóra Vísbendingar, Katrín Ólafsdóttir, meðlimur í peningastefnunefnd Seðlabankans, Arnór Sighvatsson, aðstoðarseðlbankastjóri sem einnig á sæti í peninganefnd bankans, Þórarinn Pétursson, aðalhagfræðingur Seðlabankans og meðlimur í peningastefnunefnd bankans, og Björn Rúnar Guðmundsson, efnahagsráðgjafi ríkisstjórnarinnar.”

Hagvöxtur á árinu 2012 er, samkvæmt bráðabirgðatölum Hagstofunnar, talinn hafa verið 1,6% og langt undir spá Seðlabankans 2,2%, sem þó hafði verið leiðrétt niður á við frá fyrri spám.

Vonandi kemur grein frá Gylfa Zoëga sem útskýrir hvers vegna kreppan tók djúpa dýfu á því augnabliki sem hann lýsti lokum hennar. Og hvers vegna hans reyndist svo glámskyggn á það sem var að gerast í kringum hann. Og peningastefnunefndin getur öll lesið aftur yfir til að koma sínum sjónarmiðum á framfæri.