Ómar Ragnarsson

Í Kastljósi Sjónvarpsins í kvöld kom fram að fjölskyldufyrirtæki Halldórs Ásgrímssonar hefði fengið 2,6 milljarða skuld eftirgefna og að útborgaður arður í aðdragandanum hafi verið 600 milljónir.

Þetta gera 3200 milljónir.

Ef við deilum með 320 í þessa upphæð verður útkoman 10 milljónir.

Setjum svo að 320 þeirra fjölskyldna sem brátt á að setja út á götuna myndi nægja 10 milljón króna aukaleg eftirgjöf skulda til þess að halda húsnæði sínu.

Þá myndi um þúsund manns verða forðað frá því afhroði sem það er að missa húsnæðið.

Ég segi bara eins og Siggi flug sagði í lok greina sinna: “Mér bara datt þetta svona í hug.”

Ég var að koma af sýningu heimildarmyndar um Ragnar Bjarnason á RIFF, alþjóðlegu kvikmyndahátíðinni í Reykjavík. Myndin, sem er frumsmíð þeirra sem gerðu hana, kom mér á óvart fyrir það hvað hún er prýðilega gerð, því að í henni þarf að blanda saman myndum frá 70 ára tímabili.

Aðall myndarinnar er þó hve vel hinn yndislegi karakter Ragnars fær að skína í myndinni svo að manni líður vel og skemmtir sér allan tímann.

Ragnar stendur mér að vísu mjög nærri eftir hálfrar aldar samstarf og kynni en ég hygg að mér sé óhætt að óska aðstandendum myndarinnar til hamingju með hana.

Ég óska aðstandendum hennar til hamingju með hana

Það kæmi mér ekki á óvart þótt þessi septembermánuður verði sjá hlýjasti í sögunni.

Mikinn meirihluta mánaðarins, bæði fyrstu 12-13 dagarnir og þessi síðasta vika hans er hitinn vel yfir 10 stigum og að meðaltali 4-5 stigum hærri en í meðalári.

Að vísu kom svöl vika á dögunum en fór þó lítið niður fyrir meðaltalshita mánaðarins, sem er 7,5 stig í Reykjavík.

Af sjálfu leiðir að verði september með methlýindi eða nálægt því má búast við því að sumarið 2010 geti orðið það hlýjasta síðan mælingar hófust hér á landi.

Fyrir veðuráhugamenn eru síðustu dagar mánaðarins því spennandi.

Ein af höfuðástæðum Hrunsins var hið landlæga oflæti og barnalega lygagrobb, sem hér þrífst sem afleiðing minnimáttakenndar örþjóðar.

En þetta oflæti virðist ekkert minnka heldur bara færast til frá fjármálaheiminum yfir í orku- og iðnaðarmál.

Dæmi um þetta blasti við mér þegar ég sat í flugvél á leið heim frá Þýskalandi.

Á skjá fyrir framan mig birtust “staðreyndir” um okkar frábæra land og þá þjóð sem þar býr.

Ein þeirra var sú að vinsælasti veitingastaður á Íslandi væri “hot dog stand”.

Látum það vera. Ágætt “djók” í borg djók-borgarstjórans.

En svo kom önnur fullyrðing var aldeilis kostuleg: “99% prósent þeirrar orku sem Íslendingar nota er endurnýjanleg.”

Nei, heyrðu nú, hvernig getur þetta verið?  Er íslenska þotan, sem ég sit í, rafknúin?  Hvað um bílaflota Íslendinga sem er mest mengandi bílafloti á Vesturlöndum?  Hvað um skipaflotann?

Þessi fáránlega fullyrðing um endurnýjanlegu orkuna á Íslandi er þar að auki vafasöm í þeim tilfellum þegar viðkomandi jarðvarmi endist aðeins í nokkra áratugi.

Hvenær ætlum við Íslendingar að hætta þessu barnalega grobbi og rangfærslum um eigið ágæti sem geta lifað alveg jafn góðu lífi eftir Hrun og fyrir Hrun.

Ein sterkasta röksemdin fyrir blómlegum landbúnaði á Íslandi er að við verðum að lifa við “fæðuöryggi.”

Fæðuöryggi þurfi að vera fyrir hendi fari eitthvað alvarlega úrskeiðis við að afla þjóðinni matar erlendis frá, svo sem stríð eða mengun sem kippi stoðunum undan matvælaframleiðslu erlendis.

Öryggið á þá að byggjast á því að við getum sjálf framleitt nægar matvörur til að komast af.

Ég tel þetta gildar röksemdir en hef lengi verið þeirrar skoðunar að allt of skammt sé hugsað í þessu efni, aðeins um að ræða orðin tóm.

Setjum svo að truflanir yrðu á flutningi eldsneytis til landsins, jafnvel svo miklar að landbúnaðurinn yrði að mestu eldsneytislaus. Þá væru góð ráð dýr því að engin áhöld væru í landinu til þess að slá og heyja fyrir búpeninginn.

Líkast til yrði að láta sjávarútveginn hafa forgang um eldsneyti því að ekki ættun við árabáta til að afla fiskjar svo neinu næmi.

Öflun olíu fyrir sjómenn og bændur yrði að vísu sett í forgang en alvarlegar truflandi á viðskiptum við útlönd myndu einnig valda skorti á fjölmörgum aðföngum fyrir þann vélvædda landbúnað sem stundaður er hér.

Ég tel að fyrst menn eru á annað borð að tala um að við þurfum að geta brugðist við skorti á aðföngum ættum við að hugsa um alla möguleika á truflunum en ekki aðeins sumar og það á afar yfirborðskenndan hátt.

Við eigum gnægð hesta og margar hendur sem geta unnið.  En til þess að geta viðhaldið sem bestu fæðuöryggi þyrfti að vera til í landinu í stórum skemmum orf, ljáir, hrífur, hestasláttuvélar, hestasláttuvélar, heyvagnar o. s. frv.

Forfeður okkar höfðu það nefnilega fram yfir okkur að geta nokkurn veginn aflað nægrar fæðu fyrir þjóðina án þess að nota eldsneyti eða nútíma tækni.

Það er alveg óunnið verk að gera áætlun í botn sem tryggir fæðuöryggi þjóðarinnar.  Það er ekki nóg að kasta þessu hugtaki út í loftið.  Það verður að framkvæma líka.

Nú er ég að upplifa fyrstu daga hins svonefnda áttræðisaldurs. Orðið eitt er mun lengra og að mér finnst gildishlaðnara en öll sambærileg orð frá því að ég varð tvítugur og komst á þrítugsaldurinnn.

Ástæðan er sú að þrítugsaldur, fertugsaldur o. s. frv. eru ákaflega hlutlaus í sjálfu sér, greina einungis frá viðkomandi tölu og eru þar að auki ekki löng.

Síðan dynur allt í einu yfir þetta langa orð áttræðisaldur og eftir það koma níræðisaldur og tíræðisaldur.  Með þessu er á lúmskan hátt verið að ýja að því að nú sé komið upp nýtt og breytt ástand frá fyrri tugaskiptum.

Nú er það svo að í vor og fram á sumar var ég mun verr á mig kominn líkamlega en ég er nú.

Eftir fótbrot á hægri fæti gaf hnéð á hinum fætinum sig vegna álags og til varð nýyrðið að vera “sárhnjáður”.

Raunar hafði vinstra hnéð verið meira og minna í lamasessi síðan 2006 þegar ég áttaði mig ekki á því að vegna slits af völdum of mikils álagt alla ævi væri það á síðasta snúningi.

Ég ofgerði því með því að spila fótboltaleik í Eyjum og hlaupa daginn áður 100 metrana í kapphlaupi við Jakob Frímann Magnússon fyrir Rás tvö á 15 sekúndum.

Hins vegar er ástand beggja hnjánna nú betra en það hefur verið í tvö ár og ég get tekið öll gömlu númerin mín á afmælisskemmtuninni.

Ég byrja því áttæðisaldurinn í betra formi en ég hef verið í á síðari hluta sjötugsaldursins og er því bara hortugur gagnvart þessu langa orði “áttræðisaldur” þótt ég viti innst inni að Elli kerling og síðar maðurinn með ljáinn muni fara sínu fram.

Segi því um boðskap Elli og Sláttumannsins líkt og sagt var forðum: Heyra má ég erkibiskups boðskap en ráðinn er ég í að hafa hann að engu.

Nei, djók.   Jafnvel sjálfur Þór varð um síðir að láta í lút í lægra haldi fyrir kerlingunni.

Allir kannast við það að víða í hinu opinbera kerfi hér á landi er verið að fást við sömu hlutina á fleira en einum stað og af því leiðir tvítekningu eða jafnvel margtekningu á sama gerningnum.

Ég var að uppgötva eitt dæmi um þetta í morgun þegar ég var að garfa í því að endurnýja ökuskírteinið mitt af því ég verð sjötugur á fimmtudaginn.

Kom þá í ljós að ég verð að framvísa gögnum um sérstaka sjónmælingu og getur heimilislæknir framkvæmt hana.

Nú er það svo að ég er handhafi skírteinis atvinnuflugmanna og fer í miklu nákvæmari læknisskoðun á hálfs árs fresti af þeim sökum en nokkrum myndi koma til hugar að gera fyrir endurnýjun ökuskírteinis.

Meðal þess sem auðvitað er innifalið í þessu atvinnuflugmannsskírteini auk ýmis konar mælinga varðandi blóðþrýsting, heyrn, þvagsýni og hvaðeina, er sjónmæling með þeim hörðu kröfum sem nauðsynlegt er að viðhafa gagnvart því að fá að fljúga í atvinnuskyni.

Maður lendir ekki flugvél fullri af farþegum við erfið skilyrði án þess að hafa góða sjón.

Kröfurnar eru það strangar að dóttir mín, sem skoðaði það ung hvort hún gæti orðið flugmaður, varð frá að hverfa vegna sjónarinnar þótt hún fljúgi í gegnum kröfurnar um sjón varðandi bílprófið.

Ég er með ferskt og fínt heilbrigðisvottorð atvinnuflugmanna í veskinu en er nú tjáð af einkar alúðlegum starfsmanni sýslumanns að vegna þess að utan á því skírteini standi ekki sérstaklega að um sjónpróf sé að ræða, gildi það ekki gagnvart ökuskírteininu !

Svona rétt eins og ég komist upp með það að fljúga atvinnuflug án þess hafa sjónina í lagi.

Eða að það sé inni í dæminu að það séu hálfblindir flugmenn að störfum.

En hvað um það, þetta mun þá kosta mig og læknastéttina tvíverknað, tíma og kostnað, að fara í sjónpróf með minni kröfum, – nýkominn úr sjónprófi með meiri kröfum!

Skírteinið til réttinda atvinnuflugmanns gildir aðeins í hálft ár og verð ég þá að fara á ný í kröfuharða heilbrigðisskoðun þar með talda sjónprófun.

Hins vegar mun skírteini til ökuréttinda gilda í fimm ár og eru engar áhyggjur á þeim bæ varðandi sjónina þar til ég verð 75 ára !

Auðvelt væri að lagfæra þetta rugl ef vilji væri fyrir hendi.  Heimilislæknir, sem sýslumaður fengi til þess, gæti með einu símtali við lækni flugmálastjórnar fengið upplýsingar sem sýndu, að sjónpróf atvinnuflugmannsréttinda væri meira en fullnægjandi fyrir stjórn á bíl og að það nægði að framvísa heilbrigðisvottorði atvinnuflugmanna hjá sýslumanni.

Eða jafnvel, sem væri enn betra, að heilbrigðisvottorð allra flugmanna, bæði einkaflugmanna og atvinnuflugmanna, væru tekin gild, því að að kröfurnar eru meiri til einkaflugmanna en gerðar eru til handhafa ökuskírteini.

Þarna er um að ræða allstóran hóp fólks.

Stundum kemur mér lögmál Parkinsson í huga þegar svona atriði koma upp, þ. e. tilhneiging starfsemi til þess að þenjast út og verða flóknari en þarf.

En þetta er víst það sem fellur undir hið eftirsótta hugtak um þessar mundir “að vera atvinnuskapandi” !

En það er hins vegar ekki merki um eftirsótta hugtak “hagræðingu í rekstri.”

Stórkostleg grein Andra Snæs Magnasonar í Fréttablaðinu um brjálæðið sem grípur oft okkur Íslendinga, verður til þess að upp í hugann kemur saga Sigurðar Bjarnasonar, bónda á Hofsnesi í Öræfum. Í sögu hans kristallast aðalatriðin í grein Andra Snæs.

Þegar ég var 16 ára heimsóttum ég og Edvard, bróðir minn, Jón bróður okkar sem var í sveit á Hofsnesi.

Þá voru flestar ár sveitarinnar óbrúaðar og hún úr vegasambandi við aðra landshluta.

Unga fólkið á Hofsnesi var samt bjartsýnt og fullt lífsorku, braust yfir árnar á nýjum Rússajeppa sem var kominn á bæinn, og var að brjóta land undir ný tún fyrir framtíðina.

Bræðurnir Sigurður og Páll fóru með okkur á Rússanun yfir allar árnar og við fórum allt inn í Bæjarstaðarskóg í vestri til Kvískerja í austri og þar að auki í afar minnisverða ferð út í Ingólfshöfða.

Allan tímann nutum við frábærrar leiðsögu Sigurðar sem var á heimavelli.

Síðan liðu ár og áratugir.

1987 átti ég þess loks kost að sækja Sigurð heim og nú var bleik brugðið, algert svartnætti framundan. Sigurður hafði lagt trúnað á það að hægt væri að tuttugufalda loðdýrabúskap Íslendinga á fáum árum og fjölga búunum upp í 600.

Hann vissi ekki þá, að Íslendingur, sem hafði unnið í loðdýrabúi í Danmörku, varaði við þessu hér heima, því að engin leið væri að ná tökum á svona búgrein nema á grundvelli áratuga reynslu.

En enginn ráðamanna vildi hlusta á hann og ekki lærðu menn af þessu því að enginn vildi heldur hlusta á þá sem vöruðu tveimur áratugum síðar við íslenskum bankamönnum um þrítugt  sem þóttust geta tekið reyndustu bankamenn í London og Kaupmannahöfn á hné sér sem staðnaða fulltrúa úreltra fjármálaaðferða.

Nú sat Sigurður og horfði í gaupnir sér. “Ég hefði aldrei trúað því að svona mikil fátækt væri til á Íslandi”, sagði hann. “Ég er gjaldþrota og kemst ekki einu sinni á milli bæja, því að ég á ekki fyrir bensíni.”

Ég minnti hann á gömlu góðu dagana þegar við fórum fullir bjartsýni um sveitina og hann miðlaði okkur af brunnum fróðleiks síns.

“Ég á enga möguleika nú, ” svaraði hann, “kominn vel á sextugsaldur. Fæ hvergi vinnu.”

Ég kvaddi gamlan vin minn hryggur í bragði.

Síðar frétti ég það að ekki löngu síðar hefði hann rölt út í hlöðu og séð þar gamlan heyvagn. Hann málaði hann,  smíðaði í hann setbekki, hellti olíu á gömlu dráttarvélina, ók út að Fagurhólsmýri og gerði tilraun með það hvort einhver vildi fara í ferð með honum á vagninum út í Ingólfshöfða.

Einhverjir fengust til þess og smám saman fjölgaði ferðunum, því að mikið orð fór af þeim.

13 árum síðar heimsótti ég hann aftur. Lífskjör hans höfðu gjörbreyst og hann og sonur hans ásamt fjölskyldu höfðu sett á fót ferðaþjónustu sem bauð upp á ferðir út í Höfða og upp á Öræfajökul.

Hvers vegna?  Vegna þess að hann bjó yfir einstakri reynslu og þekkingu á dásamlegu umhverfi og gat sett þar á stofn störf þar sem enginn gat keppt við hann hvað snerti “framleiðsluvöru” og aðstöðu og þekkingu til að búa til nýja atvinnu.

Saga Sigurðar er dæmi um atriðin, sem skort hefur á Íslandi:   Mannauð og reynslu sem er fyrir hendi, – umhverfi og aðstöðu til atvinnusköpunar,  þekkingu á aðstæðum og vandaða og sem áhættuminnsta byrjun, rólega og farsæla þróun, byggða á reynslu.

Mig setti hljóðan þegar ég heyrði af því að í alvöru væri verið að stefna að því í fjölmiðlafrumvarpi að setja á stofn svonefnda Fjölmiðlastofu þar sem fólk væri í fullri vinnu við að hlusta á og lesa alla fjölmiðla og ákveða síðan hvort einhver ummæli þar gætu talist “hatursfull.”

Ég hélt að svona nokkuð hefði aðeins tíðkast í alræðisríkjum og veit ekki betur en að í landinu séu lög um meiðyrði sem hægt er að notast við.

Það undrar mig ekki ef það er rétt hermt að helstu fjölmiðlar landsins hafi lagst gegn þessum hugmyndum.

Hitt undrar mig, ef  svona hefur verið í pottinn búið varðandi fjölmiðlafrumvarpið, að nokkrum skuli geta dottið svona í hug.

Rökvillur eru nú hafðar uppi varðandi áhrif til hins verra af því að stytta hringveginn um 14 kílómetra með því að fara nýja leið milli mynnis Vatnsdals og miðju Langadals.

Sagt er að með þessu sé því ógnað að Blönduós geti verið áfram sú miðstöð verslunar og þjónustu sem bærinn hefur verið fram að þessu.

En hin nýja Húnavallaleið myndi á 3,5 kílómetra kafla í Langadal liggja um land Blönduósbæjar og þess vegna í lófa lagið fyrir Blönduósinga að koma þar upp þjónustu við vegfarendur.

Húnavallaleið myndi í engu breyta legu Blönduóss gagnvart byggðum Húnavatnssýslu því að þangað myndu áfram liggja þeir vegir úr þremur áttum sem þangað liggja nú.

Auk þess myndu vegfarendur á hringveginum losna við þann vegarkafla yst í Langadal þar sem oft verða hin verstu veður í hvössunm norðaustan stórhríðum að vetri til með tilheyrandi vandræðum á sama tíma sem mun skaplegra veður er sunnar í dalnum.

Með því að eyða tugum milljarða í göng í gegnum Tröllaskaga ásamt tilheyrandi nýjum vegum myndi hringvegurinn ekki verða styttri en að fara um Húnavallaleiðina, heldur myndi þessi tröllaukna og dýra framkvæmd lengja hringveginn !

Benda má á það að sunnan Varmahlíðar er hægt að stytta leiðina þvert yfir Skagafjörð um minnst 5 kílometra og að hið sama á við þar og við Blönduós, að þjónustu við vegfarendur mætti koma upp við þann veg inni í sama sveitarfélagi og að Varmahlíð lægi alveg eins vel við fyrir þjónustu fyrir byggðir Skagafjarðar og hún gerir nú.

Í stað langra og fokdýrra jarðganga í gegnum Tröllaskaga mætti vel hugsa sér að gera miklu styttri jarðgöng undir þann hluta Öxnadalsheiðar sem liggur hæst, þannig að Bakkaselsbrekkan yrði ekki lengur farartálmi í slæmum vetrarveðrum, sem fer raunar mjög fækkandi vegna hlýnandi loftslags.

Þegar reist var ný brú yfir Ytri-Rangá á sínum tíma færðist Suðurlandsvegur suður fyrir þorpið. Hagræðið af nýju brúnni var hins vegar það mikið að auðvelt var að bæta Hellubúum þetta upp með því að styrkja þá til að reisa þjónustumannvirki við nýju brúna.

Svipað má hugsa sér að gert yrði fyrir Blönduós og Varmahlíð.

Það er nöturlegt til þess að hugsa að Akureyringar skuli þurfa að berjast gegn því að þjóðleiðin til þeirra að sunnan sé 20 kílómetrum lengri en hún þarf að vera og líka að verjast því að leið þeirra, sem þurfa að fljúga milli Akureyrar og Reykjavíkur verði lengd um 80 kílómetra ef Reykjavíkurflugvöllur verður lagður niður.

Akureyringur sem þarf að skreppa suður og aftur til baka ekur 40 kílómetrum lengri leið en hann þyrfi að gera til að þjóna þröngum og að stórum hluta ímynduðum hagsmunum tiltölega fámenns hóps.

Og ef Reykjavíkurflugvöllur verður lagður niður mun ferðavegalengd hans í ferð fram og til baka til Reykjavíkur lengjast um 160 kílómetra !

Og þetta á ekki aðeins við um Akureyringa því að þeir eru ekki einir á ferð milli landshlutanna heldur alla þá landsmenn sem þurfa að fara á milli Norðurlands og Suðvesturlands og eiga íbúar á Austurlandi og Suðurlandi þar einnig hagsmuna að gæta, yfirgnæfandi meirihluti þjóðarinnar.