Ómar Ragnarsson

Forsíðufyrirsögn Morgunblaðsins í gær yfir þvera síðuna er: “Mest arðsemi af stóriðju.”

Þegar nánar er aðgætt kemur í ljós að þetta sé höfuðstaðreyndin hvað snertir Orkuveitu Reykjavíkur, gjaldskrá almennra notenda hafi hækkað minna en verðið sem stóriðjan greiðir í íslenskum krónum.

Þetta er dásamleg niðurstaða. Samkvæmt henni var það ekki stóriðjan og fimmföldun eða tíföldun skulda OR vegna virkjanaframkvæmda fyrir stóriðjuna sem leiddi til þess að OR er við dyr gjaldþrots, heldur hefði greinilega þvert á móti átt samkvæmt þessu að ganga enn lengra til þess að þjóna þessum arðsamasta máta til að selja orku og bæta í stóriðjuæðið!

Samkvæmt þessum dásamlega skilningi Morgunblaðsins eru það greinilega almennir notendur sem eru blóraböggullinn í þessu máli, því að orkuverðið sem þeir borgi hafi hækkað minna en orkuverð stóriðjunnar.

Hvergi er í fréttinni getið um hvert þetta dýrlega háa orkuverð stóriðjunnar sé. Það er auðvitað “viðskiptaleyndarmál.”

Á sama tíma hrópa borgarfulltrúar Sjálfstæðisflokksins hátt um það að alls ekki megi hækka útgjöld almennings til orkukaupa hjá OR !

Hvílíkir loftfimleikar!

Við Helguvík stendur nú mannvirki, sem er minnismerki um þá græðgi, frekju og hroka sem einkennt hefur stóriðjustefnuna og aflvaka Hrunsins, skammgróðafíknina.

Í meginatriðum voru það tveir stjórnmálamenn sem mörkuðu þessa helstefnu en aðrir marséruðu á eftir, blindaðir af hlýðni og þeirri fíkn sem sjálfur Alfreð Þorsteinsson lýsir nú svo vel varðandi borgarstjórn Reykjavíkur.

Þrátt fyrir loforð 2002 að aðeins Kárahnjúkar yrðu á dagskrá var tekin ákvörðun um stækkun álvera við sunnanverðan Faxaflóa og nýtt álver í Helguvík án þess að búið væri að ganga frá orkuöflun, mati á umhverfisáhrifum eða samþykki tólf sveitarfélaga sem mannvirkin, tengd álverinu, áttu að vera í.

Vaðið var áfram í að pumpa orku upp úr jarðvarmasvæðunum án nokkurrar fyrirhyggju og hefja framkvæmdir í Helguvík í trausti þess að þá yrði ekki aftur snúið.

Því var haldið leyndu, sem síðar hefur komið fram, að Norðurál, eins og önnur álfyrirtæki, þarf 350 þúsund tonna álver ef hagkvæmni á að fást, og það jafnvel þótt leyndar-söluverðið sé langt fyrir neðan orkuverð í nágrannalöndunum.

Síbylja hefur verið kyrjuð um það að við, sem höfum andæft þessu brjálæði, séum öfgafólk sem sé á móti framförum  og að það sé okkur að kenna að álverið í Helguvík sé ekki á blússandi siglingu.

Stóriðjufíklarnir umgengust okkur af fullkomnum hroka, fullvissir um að geta valtað yfir okkur eins og venjulega.

Hagsmuni komandi kynslóða umgengust þeir af frekju og yfirgangi.

Nú verða þeir að horfast í augu við að okkur verður ekki kennt um stoppið í Helguvík, heldur er það afleiðing af þeirra eigin gjörðum þegar vaðið var áfram með hugarfarinu sem fjölmiðlafulltrúi Kárahnjúkavirkjunar lýsti svo vel varðandi borun ganganna þar í gegnum misgengi, sem sást vel, en var vísvitandi ekki kannað vegna þess að “við ætluðum þarna í gegn hvort eð var.”

Á hverjum degi sjást í umferðinni ökumenn á ferð sem virðast slíkri öryggisáráttu að hún virkar þveröfugt.  Nema að þessir ökumenn séu svo illa á sig komnir að þeir þori varla né geti ekið eðlilega.

Eitt dæmi um það gerðist hér um árið þegar ungur tilvonandi tengdasonur minn, sem ég lánaði bíl minn í stutt snatt, ók aftan á bíl, sem var að beygja af Háaleitisbraut niður á Kringlumýrarbraut.

Ökumaður bílsins, sem ekið var aftan á, kom froðufellandi af bræði með tengdasyni mínum heim til mín og hellti yfir mig skömmum fyrir að lána bílinn.

Sagði hann að ég ætti alla sök á árekstrinum vegna þess að ég ætti alls ekki að lána ungu fólki bílinn.

Þegar ég spurði hvað hann hefði fyrir sér í því að ungt fólk væri ófært um að aka í umferðinni dró hann upp merki, sem á stóð: “30 ára öruggur akstur”.

“Þetta er viðurkenning sem ég hef fengið fyrir að aka áfallalaust í 30 ár” rumdi hann, og þess vegna er gremjulegt að á síðustu þremur árum hefur verið ekið sjö sinnum aftan á mig og ungt fólk að verki í flest skiptin.”

“Var það við svipaðar aðstæður og þessi árekstur?” spurði ég. “Já, einmitt,” svaraði hann.

Þetta þótti mér merkilegt og fór því að spyrja nánar út í málavexti.  Kom þá í ljós að sá gamli hafði stansað tvisvar áður en hann ók inn á Kringlumýrarbrautina og að enginn bíll hefði verið leiðinni eftir hægri akreininni sem hann ætlaði inn á, heldur einungis einn bíll á akreininni, sem var fjær.

“Af hverju stoppaðirðu tvisvar?” spurði ég, “og af hverju stansaðirðu úr því að enginn bíll var að koma eftir akreininni, sem þú ætlaðir inn á og eini bíllinn sem var á ferð á hinni akreininni farinn fram hjá?”

“Af því að ég vil vera 100% öruggur um að enginn komi og keyri á mig,” svaraði hann. “Það er aldrei að vita nema að bíll, sem kemur eftir vinstri akreininni sveigi yfir á hægri akreinina. Og til að vera alveg öruggur stoppa ég alltaf tvisvar ef mér skildi hafa sést yfir einhvern bíl sem kemur á eftir þeim sem eru farnir fram hjá.”

Tengdasonur minn sagði mér að í fyrsta lagi hefði hann verið alveg undrandi þegar bíllinn fyrir framan hann stoppaði að ástæðulausu og að hann hefði næstum lent aftan á honum þá.

Þegar bíllinn fór síðan af stað hefði hann að sjálfsögðu alls ekki átt von á því að aftur yrði snarstoppað, allra síst vegna þess að enginn bíll var að koma,  og þá hefði hann lent aftan á honum.

Ég reyndi að koma ökumanninnum sem ekki hafði valdið óhappi í 30 ár í skilning um að það væri engin tilviljun að sjö sinnum hefði verið ekið aftan á hann því að hann hefði sjálfur átt meginþátt í árekstrum af þessu tagi.

Espaðist hann þá um allan helming og flutti fyrirlestur um það að ökuhraðinn úti á þjóðvegunum væri allt of hár og þess vegna æki hann sjálfur til öryggis aldrei hraðar en á 60 kílómetra hraða.

Ég spurði hann þá hvað hann hefði fyrir sér í því að það skapaði aukið öryggi og svarið lét ekki á sér standa: “Ég hef sjálfur margsinnis orðið vitni að árekstrum, óhöppum og stórhættulegum uppákomum vegna þess að menn aka hraðar en þetta.”

“Og eru þeir þá að fara fram úr þér?” spurði ég.

“Einmitt,” svaraði hann, “og valda með því stórhættu í umferðinni.”

Mér hefur flogið þetta í hug á ferðum mínum austur fyrir fjall að undanförnu, til dæmis þegar menn hafa ekið, límdir inn við miðlínu vegar á 40 kílómetra hraða niður beygjurnar í Kömbunum, standandi á bremsunni eins og þeir væru að aka niður snarbrattar hárnálabeygjur í Ölpunum eða á Hellisheiði eystri.

Á eftir þessum ökumönnum hefur oft verið halarófa bíla vegna þess að þessum “30 ára öruggu ökumönnum”  hefur ekki dottið í hug að nota til þess ætlaða vegaröxl til að stunda öryggisakstur sinn á.  Eða eru kannski titrandi af ótta við að víkja frá miðlínu vegarins.

Í íslensku tímatali skiptist árið í tvo jafna hluta, sumar og vetur.  Fyrsti sumardagur er samkvæmt því rétt upp úr 20. apríl og síðasti vetrardagur sex mánuðum síðar.

Þetta er furðu vel tímasett því nákvæmlega mitt á milli þessara daga er 20. júlí, sem er að meðaltali heitasti dagur ársins á Íslandi.

Á grundvelli þessa er hægt að skipta sumrinu í tvo aðra hluta, annars vegar tímabilið 20. maí til 20. september, og hins vegar í tveggja mánaða tímabil sem kalla má hið íslenska hásumar og stendur aðeins yfir í tvo mánuði, frá 20. júní til 20. ágúst með 20. júlí sem miðju.

Það er skemmtileg tilviljun að eftir að veðurkortið hefur verið gult og rautt á öllu Norður-Atlantshafi fram að þessu sást stór blár flekkur í fyrsta sinn á þessu svæði í kvöld.

Og maður fann þetta vel í miðborg Reykjavíkur í dag. Þar hefur í allt sumar verið svo einstaklega mikið “erlendis”-veður, hlýtt jafnt daga og og nætur.

Í dag fannst manni hins vegar þetta vera hinn dæmigerði sólardagur þegar Reykvíkingar verða borga fyrir þurrt veður með því að sætta sig við það að svalur norðanvindur færi okkur hann.

Frá því í júníbyrjun hef ég getað ekið um á opnum bíl án þess að huga að því að hafa vesti við hendina fyrir aksturinn.

Nú þarf ég að fara að finna vestið aftur. Hásumarið er búið.

Með eftirtöldum orðum afgreiðir Kristinn Pétursson sjónarmið náttúruverndarfólks á Íslandi í athugasemd við bloggfærslu mína á mbl.is í morgun.

Ekki þarf annað en að nefna helstu stórvirkjanir og virkjanahugmyndir síðustu ára og þær sem eru í pípunum núna til að sjá hve mikið öfugmæli þetta er.

40 ferkílómetrum af grónu landi var sökkt undir Hálslón Kárahnjúkavirkjunar. Þurrkaðar voru upp stórkostlegar fossaraðir.

Næstum því jafn miklu af gróðri var sökkt undir Blöndulón.

Eyjabakkar eru gróðurvin á hálendinu.

Einnig Þjórsárver sem engjast fyrirætlunum um Norðlingaölduveitu.  Þar á að þurrka upp fossaröð í Þjórsá þar sem tveir stórfossar á stærð við Gullfoss eru.

Króksdalur, sem fer undir fyrirhugað miðlunarlón við virkjun Skjálfandafljóts,  er gróðurvin.   Þar á að þurrka upp Aldeyjarfoss og fleiri fallega fossa.

Að benda á þessar staðreyndir er eins og að klappa í stein.

Virkjanafíklarnir halda áfram eins og hingað til síbyljunni um grjót og örfoka mela.

Þeir vita að sé sama staðleysan endurtekin nógu fer fólk að trúa henn.

Meðan svo er er engin leið að tala um þessi mál á vitlegum nótum. Ég bendi á blogg mitt næst á undan þessu og þrjú myndskreytt blogg mín á mbl. is til þess að fólk geti fræðst betur um það á hvaða plani þessi umræða er.

Ég heyrði í fréttum í kvöld að talsmaður Þingeyjarsveitar sagði að “sátt” væri fengin í deilu um virkjun í Gjástykki sem umhverfisráðuneytið hefði samþykkt. Fælist hún í því að ekki yrði þörf á að friða Gjástykki vegna þess að sátt ríkti um að friða 98% þess en virkja aðeins 2%.

Svo vill til að ég fór um svæðið með tveimur landeigendum í fyrradag og kom í ljós hjá þeim að ætlunin væri að virkjanasvæðið yrði 2 ferkílómetrar í miðju þess svæðis sem nýskapað var í Kröflueldum.

Gjástykki teldist hins vegar vera 100 ferkílómetrar í heild.

Nú er það svo að stöðvarhús, gufuleiðslur og hápennulínur á möstrum munu sjást af öllu þessu svæði en það telja “sáttar”gerðarmenn ekki skipta máli.

Þetta er dásamleg lausn því hún gerir mögulegt að virkja jarðvarmann hvar sem er á Íslandi.

Askja reiknast þá vera 100 ferkílómetrar og í góðu lagi að demba virkjun niður í hana miðja á svæði sem væri 2 ferkílómetrar og friðun Öskju með öllu óþörf.

Þjóðgarðssvæðið norðan Þingvalla má reiknast vera 100 ferkílómetrar og í góðu lagi  teldist því að reisa virkjun austan við tjaldmiðstöðina  sem væri einn kílómetri á breidd og tveir á lengd. Friðun Þingvalla væri því óþörf.

Þingvallavatn er 103 ferkílómetrar en Nesjaey og Sandey langt innan við 1% af vatnsfletinum og því í góðu lagi að gera þar virkjanir.

Hlíðar Esjunnar eru um það bil 100 ferkílómetrar og samkvæmt þessari dýrlegu “sátt” væri hægt að gera þar stóra malargryfju, sem blasti við íbúum við sunnanverðan Faxaflóa og væri einn kílómetri á breidd og tveggja kílómetra löng.

Esjan teldist friðuð þrátt fyrir það.

Svona má halda áfram og taka Kerlingarfjöll, Torfajökul, Kverkfjöll og hvert svæðið af öðru og jafna allar deilur með “sátt”, sannkallaðri þjóðarsátt um virkjanir og stóriðju sem hægt er að skaffa alla orku landsins án þess að það þyrfti að friða neitt.

Næsta skref væri síðan að miðla Bandaríkjamönnum og öðrum þjóðum af þessari reynslu.

Yellowstone, mesta orkubúnt Bandaríkjanna, er 9000 ferkílómetrar og 2% af því eru 180 ferkílómetrar. Það samsvarar svæði sem er 10 kílómetrar á annan vegin og 18 kílómetrar á hinn.

Þeir ferkílómetrar dygðu vel til þess að virkja öll helstu hverasvæði þjóðgarðsins sem þyrfti ekki að vera undirorpinn þeim 135 ára gamla misskilningi að vera 100% friðaður fyrir virkjunum og tilraunaborunum eins og nú er.

98% friðun er feykinóg fyrir “öfgamennina” sem hafa haldið fast við 100% friðun þeirra meðal allir forsetar Bandaríkjanna í þessi 135 ár.

Ég á erfitt með að sjá munin á fiskiauðlindinni og orkuauðlindinni hvað snertir eignarhald á fyrirtækjum í þessum tveimur greinum.

Einar K. Guðfinnsson sagði í viðtali í morgun að höfuðnauðsyn væri að Íslendingar réðu yfir sjávarútvegsfyrirtækjum landins. Því er ég sammála.

Hins vegar virðist Sjálfstæðisflokkurinn vera annarrar skoðunar varðand eignarhald á orkufyritækjum og láta sér fátt um  finnast að Magma Energy brjóti ísinn hvað þetta varðar ogskapi með því fordæmi sem aðrir muni fylgja.

Hvernig má þetta vera?  Er það kannski vegna þess að útgerðarauðvaldið á sterk ítök í  Sjálfstæðisflokknum og málgagni hans?

“Þjóðin þarf að marka sér stefnu” segir Björk Guðmundsdoóttir og góðu viðtali í Morgunblaðinu.

Það eru orð að sönnu því að ráfað er í villu og  svíma í stærustu málunum sem varða eignarhald yfir auðlindunum og nýtingu þeirra eins og Storms-málið sýnir vel.

Ég minni á blogg mitt á mbl.is um eitt þeirra svæða sem stefnt er að að umturna vegna þeirrar stefnu að selja einu erlendu fyrirtæki í hendur alla orku nær helmings landsins.

Einnig athugasemdir við það.

Þetta er í raun mál málanna í dag og í raun mun einfaldara en af er látið.

Vilji er allt sem þarf til að setja lög og marka stefnu sem tryggir að þjóðin glati ekki sjálfstæði sínu í kjölar þess að glata auðlindum sínum eða eyðileggja þæar .

65 ár liðu frá dauða Jóns Sigurðssonar þar til Íslendingar urðu að fullu lausir við sambandið við Danmörku.  Í samningnum við Magma er miðað við 65 ára eignarhald sem geti orðið tvöfalt lengra.

Sagt er að “hvort eð er” eigi útlendingar Arionbanka sem eigi nú HS orku að mestut og því skipti ekki máli hverjir útlendingnarnir eru sem eigi orkufyrirtækið.

Þegar Jón Sigurðsson dó voru Íslendingar eins langt frá því að geta verið sjálfstæðir og hugsast gat.

Við vorum fátækasta þjóð í Evrópu, lifðum að mestu í torfhúsum og vegir voru engir í landinu.

Samgöngutækni var þannig háttað að mánuðum saman gat stjórnsýsla innanlands verið framkvæmd í nafni dauðs konungs ef hann dó að vetrarlagi.

Hvers vegna í ósköpunum gat Jóni Sigurðssyni dottið í hug að berjast fyrir sjálfstæði Íslendinga þegar ljóst var allan tímann að “hvort eð er” gætum við aldrei orðið sjálfstæðir?

Af því að um hann gilti hið sama og Martin Luther King sem sagði: “I have a dream.”

Kjörorð Jóns var: “Eigi víkja!”  Það gat virst hlægilega fráleitt kjörorð því að auðvitað varð hann að beygja sig fyrir raunverulegu ástandi.

En kjörorðið vísaði lengra fram, í þessu tilfelli 65 ár fram í tímann, þótt hann vissi það ekki þá.

Það vísaði til þess að hvika aldrei frá draumnum stóra, hvika ekki frá hinu setta takmarki, hversu fjarlægt sem það kunni að vera.

Í þessu felst hinn stóri munur á hugsunarhætti Jóns og þess “hvort eð er” uppgjafarhugsunarhætti sem svo margir falla fyrir vegna Hrunsins, sem er þó slí smámunir einir miðað við þær hremmingar sem þjóðin þurfti fyrr á tíð að ganga gegnum.

Á hitafundi um stóriðju- og virkjanamál á Húsavík vorið 2007 hrópaði orkustjóri norðanmanna að 1000 megavött væri að fá í jarðvarma á svæðinu.

Þegar maður leggur hins vegar saman þær tölur sem gefnar eru upp núna kemur út talan 285 megavött.

Það nægir fyrir u.þ.b. 170-180 þúsund tonna álver sem er innan við helmingurinn af því sem Alcoa telur sig þurfa að lokum til þess að eiga hagkvæmt álver á Bakka.

Þegar fyrst kom upp að byrja tilraunaboranir fyrir hátt í hálfan milljarð í Gjástykki var sagt að það væri aðeins í tilraunaskyni, – ekki væri ætlunin að virkja heldur hafa þetta svona í bakhöndinni síðar meir.

Varla var liðin vika þegar sagt var um Gjástykki að virkjun þess væri forsenda fyrir álveri á Bakka !

Augljóst er að til þess að afla 690 megavatta fyrir 346 þúsund tonna álver á Bakka nægja ekki 285 megavöttin sem nú eru í boði heldur verður að bæta við 400 megavöttum.

Þar með eru Skjálfandafljót, Jökulsárnar í Skagafirði og jafnvel svonefnd Helmingsvirkjun Jökulsár á Fjöllum í raun komin á blað.

Og samt mun álverið soga til sín alla orku fjórðungsins og ekkert verða eftir handa öðrum.

Vísa í næsta blogg mitt á undan þessu um það hver gersamlega er öfugt staðið að stóriðju- og virkjanaáformum nyrðra þegar álver Alcoa er enn sett efst á blað sem álitlegur kostur og öðrum kostum þar með vikið til hliðar.