Þriðjudagur 15.01.2013 - 20:31 - FB ummæli ()

Jöfnuður og skuldir

Kannanir, jafnt sem tilfinning okkar sem hér búum, sýna að Íslendingar eru upp til hópa eitthvað sem kalla mætti jafnaðarmenn, hvar í flokki sem þeir standa. Flest viljum við öflugt velferðarkerfi, góð mennta- og heilbrigðiskerfi fyrir alla þegna og hóflegan launamun. Í rannsókn Jóns Gunnars Bernburg á viðhorfi Íslendinga til ójöfnuðar kemur fram að rúm 80% aðspurðra vilja að munur á æskilegum launum í há- og láglaunastörfum sé í mesta lagi þrefaldur. Við viljum sem sagt jöfn tækifækifæri en að fólk fái fremur hóflega umbun fyrir erfiði sitt, menntun og ábyrgð. Raunin er þó önnur og launamunur mun meiri.

Flestir virðast líka sáttir við að hið opinbera noti skatta og bætur til að jafna kjör fólks eftir þörfum. Nokkuð almenn sátt virðist ríkja um að þeir sem hafa hærri tekjur greiði meira til samfélagsins en aðrir fái fjárhagslegan stuðning, svo sem barnabætur. Það kerfi sem við höfum komið okkur upp til þessa er flókið og áherslur vinstri og hægri flokka yfirleitt útfærsluatriði.

En svo kom hrun

En svo hrundi allt og ný gerð ójöfnuðar birtist okkur. Byrjað var á að tryggja allar innstæður svo fjármagnseigendur þyrftu ekki að hafa áhyggjur. Vegna gengisfalls krónunnar hækkuðu verð- og gengistryggðar skuldir heimilanna. Frá áramótum 2007/2008 til ágústmánaðar 2012 hækkuðu eftirstöðvar verðtryggðra fasteignaskulda heimilanna um 384,2 ma.kr. eða 38,2% vegna hækkunar á vísitölu neysluverðs. Ætla má að þessi tala sé nú komin upp fyrir 40%. Á sama tíma hafa laun aðeins hækkað um tæp 24% að jafnaði. Skuldarar eru því flestir í vondum málum og eignir “sjálfhverfu kynslóðarinnar” hafa þurrkast út. Flest gengistryggð lán voru sem kunnugt er dæmd ólögleg og þótt bankarnir dragi lappirnar við endurútreikninga má telja líklegt að áður en yfir líkur muni þeir sem þar skulda geta unað við sitt eftir rúmlega fjögurra ára baráttu. Eftir stendur að fólk með venjuleg verðtryggð lán og þeir sem tók gengistryggð lán hjá Íslandsbanka (en þau hafa ekki verið dæmd ólögleg) sitja eftir með sárt ennið.

Velferðarkerfi andskotans

Eftir hrunið tók við vinstri stjórn sem lofaði okkur skjaldborg um heimilin en sagði svo sem ekkert um það hvernig hún ætti að vera. Hófst svo viðbygging við velferðarkerfið þar sem þeir sem þurftu fengu einhvers konar hjálp. Þær aðgerðir voru í fullri sátt við Alþjóða gjaldeyrissjóðsinn en heimilin voru ekki spurð. Þar hófst óréttlætið fyrir alvöru. Öll úrræðin sem boðið hefur verið upp á miðast við hve mikið hægt er að ná af fólki án þess að það gæfist upp á að borga. Skuldaúrræðin koma ágætlega út fyrir þá sem tóku allt á 100% lánum og áttu því í raun aldrei neitt. Ástæðan fyrir því að þeir fengu lánin háu var mikil greiðslugeta. Þeir voru nefnilega með há laun.

Margir þeir sem höfðu með sparnaði og útsjónarsemi tekist að eignast dágóðan hluta í fasteigninni sinni með því að spara fyrir útborgun og greiða samviskusamlega af lánum í gegnum tíðina eru ekki svo heppnir. Eignarhlutur þeirra og þar með ævisparnaðurinn er í mörgum tilfellum gufaður upp og eignastaðan jafnvel neikvæð. Hækkunin á íbúðarláninu jafngildir oft á tíðum margra ára launum og þá á alveg eftir að taka tillit til þess að hinn stökkbreytti höfuðstóll heldur auðvitað áfram að safna vöxtum og verðtryggingu.

Raunverulegt dæmi

Hjón sem ég þekki skulduðu um 19 milljónir í íbúðinni sinni í árslok 2007 í gengistryggðu láni sem tekið var árið 2004 hjá Íslandsbanka. Í árslok 2012 stendur lánið í um 36 milljónum. Hækkunin nemur um 17 milljónum eða nærri tvöföldun á láninu. Sem betur fer er fólkið vel menntað og í góðum stöðum. Það hefur því getað haldið áfram að greiða en tekjur þeirra eru um 650 þúsund á mánuði eftir skatta. Það gerir 7,8 milljónir á ári. Það myndi því taka þau rúm tvö ár að vinna bara fyrir þeirri hækkun sem nú er skollin á lánið, færi hver einasta útborguð króna í að greiða af því. Lánið er nú verðtryggt og ber Seðlabankavexti sem eru um það bil verstu kjör sem bjóðast á húsnæðislánum í heiminum í dag. Þau kjör voru ákvörðuð af Alþingi Íslendina með lögum 151/2010, kenndum við Árna Pál Árnason sem lagði þau fram. Lánið hefur alltaf verið í skilum en í nokkra mánuði strax eftir hrun greiddu hjónin einungis vexti. Þessum hjónum bjóðast í raun engin úrræði. Árna Páls-lögin skiluðu einungis 5% lækkun á höfuðstól en mun verri vaxtakjörum og þótt eignin sé yfirskuldsett er hún undir 110% ennþá. Og þótt þau geti greitt finnist þeim staðan hvorki sanngjörn né réttlát. En þau fá þó auknar vaxtabætur. Þannig hefur hin “norræna velferðarstjórn” ákveðið að niðurgreiða vaxtaokur fjármálafyrirtækjanna í gegnum heimilin.

Misheppnuð velferð

Staðan er óásættanleg. Þetta vandamál verður ekki leyst með smáskammtalækningum á borð við vaxtabætur eða einstaklingsmiðuð úrræði í gegnum umboðsmann skuldara. Það er ekki hægt að búa í samfélagi sem lætur slíkt óréttlæti viðgangast og hér er lýst.  Ráðast þarf á rót vandans, leiðrétta lánin og koma hér á eðlilegu húsnæðislánakerfi. Það hljóta allir sannir jafnaðarmenn, hvar í flokki sem þeir eru, að sjá.

Greinin birtist fyrst í DV 14. janúar 2013.

Flokkar: Óflokkað

«
»

Facebook ummæli

Vinsamlegast athugið:
Ummæli eru á ábyrgð þeirra sem þau skrifa. Eyjan áskilur sér þó rétt til að fjarlægja óviðeigandi og meiðandi ummæli.
Tilkynna má óviðeigandi ummæli í netfangið ritstjorn@eyjan.is

Eyjan Media ehf. - Kringlunni 4-12, Reykjavík - eyjan(hjá)eyjan.is