Frá kvótaúthlutunarárinu 1991/92 til kvótaúthlutunarársins 2008/09 (hef ekki nýrri tölur) varð talsverður tilflutningur á kvóta (hér mældum í þorskígildum). Sjálfskipaðir handhafar (“eigendur”) kvótans réðu þar ferð, í samvinnu við skjólstæðinga sína á Alþingi og í Stjórnarráðinu. Þessi tilflutningur er umtalsverður og ekki til marks um neina ofurást sgrreifanna á landsbyggðinni. Þvert á móti.
Milli þessara kvótaúthlutunarára jókst aflahlutdeild höfuðborgarsvæðisins úr 12% í 17%, en aflahlutdeild Vestfjarða drógst saman úr 15% í 9%.
Kvótinn færðist mjög mikið til vesturs og suðvesturs. Samanlögð aflahlutdeild höfuðborgarsvæðisins, Reykjaness og Vesturlands jókst úr 35% í 46%, en samanlögð aflahlutdeild annara svæða landsins drógst saman úr 65% í 54%. Þarna erum við auðvitað að tala um tugi milljarða króna og atvinnu þúsunda manna og kvenna.
Og allan þennan tíma hefur úthlutaður kvóti færst á æ færri hendur og möguleikinn til nýliðunar takmarkast mjög.
Ég hlýt að spyrja; af hverju eru sægreifarnir svona ömurlega leiðinlegir við landsbyggðina?
Friðrik Þór Guðmundsson
Meginheimild:
http://www.arionbanki.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=24714
Athugasemdir ber að skrifa undir fullu nafni. Nafnlausar athugasemdir verða þó ekki fjarlægðar nema um skítkast og annan dónaskap sé að ræða.
Er það ekki bara hugsunarhátturinn? Ég á’etta, ég má’etta!
Einhver hlýtur að hafa byrlað þeim latte.
Rétt að skeyta hingað inn kommenti af facebook um þessa færslu:
Sigurður Már Jónsson: Ef þú tekur tillit til þess að skerðing í þorski var lang mest á þessum árum þá þarf þetta ekki að koma á óvart en Vestfirðingar voru sterkastir þar. Um leið hefur hlutfall uppsjávarfisks í aflahlutdeild væntanlega aukist. Ég veit því ekki hvort fyrirsögnin gefur rétta mynd enda augljóslega frekar hugsuð út frá áróðursgildi. Þú gerir t.d. ekki ráð fyrir að nein hagræðing hafi átt sér stað.
Og viðbrögðum mínum:
Aukin hlutdeild uppsjávarfiskjar ætti einmitt að auka aflahlutdeild landsbyggðarinnar (ekki síst austur- og suðurlands), hefði ég haldið. Og vitaskuld kemur hagræðing inn í þetta; sennilega yrði mikil hagræðing fólgin í því að fækka útgerðarhöfnum niður í fáeinar stórar og kannski kvótahöfum niður í fáeinar útgerðir (meira en orðið hefur). Ég er viss um að það sé hægt að finna töluverð “samlegðaráhrif” í þessari þróun og efnahagslegt gildi. “Áróðurinn” hjá mér er að tilflutningur kvótans er ekki “sök” vondra stjórnvalda heldur ákvarðanir handhafa kvótans. Þeir eru vissulega áreiðanlega að hagræða fullt – sumum landssvæðum til góða en öðrum til tjóns. En þakka þér fyrir, Siggi Már, markvisst aðhald. Ekki veitir af að auðsýna almenningi aðhald!
Já talið um latteleppjandi liðið í 101 er svolítið skrýtið. Þar sem 101 er einnig eitt kvótahæsta póstnúmer landsins.
En hvað merkir hagræðið? Hvar kemur hagræðið fram?
Færri og stærri útgerðir þurfa væntanlega að kaupa minni þjónustu, sem merkir færi þjónustuaðila.
Það þarf færri sjómenn sem merkir minna útsvar.
Það þarf semsagt minna af öllu, en tekjurnar er þær sömu.
Tekjurnar fara á færri hendur eða í bankan.
Nei hagræðinu má ekki fórna.
Það sem er í raun að ske er að eigendur kvótans og veiðiheimildanna eru að fjarlægjast sjálfa útgerðina. Eigendurnir eru meira og meira fólk sem er að fá þessar veiðiheimildir í arf. (Eða í raun með að veðsetja kvótann og kaupann af pabba og mömmu sem eru kominn í miljarða eftirlaunafrí út á arð næstu 30 ára). Væri hér aftur eðlilegt úthlutunar umhverfi þar sem þeir sem kunna fá veiðiheimildirnar þá færðust veiðiheimildirnar aftur nær miðunum eins og til Vestfjarða sem sitja að auðugustu þorskmiðum landsins.
Þeim hlýtur að hafa langað í almennilegt Latte og þurftu því að flytja í bæinn.
Þetta er frekar augljóst. Litlu kallarnir sem voru með óhagkvæmar einingar gáfust upp og seldu sitt. Þú setur þetta upp sem að sömu mennirnir ráði enn yfir kvótanum og hér áður, þeir bjuggu í sínum litlu þorpum og seldu sitt. Þeir voru mjög ánægðir margir að fá metið að verðleikum ævistarf sitt og jafnvel forfeðra, hvað þeir gerðu við sína peninga er mjög misjafnt. Kvótinn hefur færst á færri hendur hjá færari stjórnendum, sem er jú í langflestum tilvikum alveg sama hvar starfsemin er , svo lengi sem hún er arðsöm. Er þetta rangt ?? Eruð þið að segja að þið viljið halda úti útgerð í óarðbærari einingum ?? Ég bara skil ekki hvers vegna. Við sjómenn erum ánægðir með hvernig þetta er núna, við vinnum hjá öflugum fyrirtækjum og þurfum ekki að lifa við óöryggi. Þið virðist halda að það skipti engu máli hver veiði fiskinn það sé alltaf einhver að veiða hann. Það skiptir miklu máli hver veiðir hann, hver vinnur hann og hver selur hann.
Þjóðin er vel menntuð og á duglega og klára sjómenn þ.a. það gengur ágætlega að skapa verðmæti. Skiptir máli hver veiðir vinnur og selur aflan?
Nei, ekki svo framanlega sem að hæft fólk starfar við það.
Það er enginn ávinningur, allra síst fyrir þjóðarbúið, af því að eignarhaldið fyrirtækjanna sé með núverandi hætti, þ.e. einstaklingar sem að búa í höllum og liggja og flatmaga á sólarströndum allan ársins hring með milljarða inná bankabókinni eða þá spandera þessu í hlutabréfakaup t.d. hjá föllnu bönkunum. Þetta fólk kemur minnst að rekstrinum sjálfum og gegnir engu öðru hlutverki en að arðræna þjóðina, þar með talið ykkur sjómennina.
Að berjast fyrir því að útgerðarfurstar sem að skuldsettu sín fyrirtæki uppí rjáfur til að búa til spilapeninga sem að þeir sólunduðu í hallir og hlutabréf fái að halda fyrirtækjunum áfram í sinni eigu og trompa þannig bankabófana hefur ekkert með landsbyggð/höfuðborg, öflug fyrirtæki, þjóðarhag o.s.frv. að gera heldur þvert á móti.
Útgerðarfyrirtækin eru að mala gull. Þau ættu að vera stolt af því að leggja til samfélagsins í staðinn fyrir að vera þurfalingar sem að liggja á hundurðum milljarða, en væla ef að þau eiga að láta örfá prósent af hendi til eigenda fiskjarins.
Mig langar að koma því hér inn að umræðan um breytingar á kvótakerfinu snýst m.a. um það að veiðar á Íslandsmiðum eru leyfisskyldar, engin fær að hefja útgerð nema að afla sér hlutdeildar í sameiginlegri auðlynd þjóðarinnar. Undanfarið hefur þetta verið gert með því að þeir sem vilja koma inn nýjir hafa keypt af þeim sem fyrir voru réttindi, réttindi sem þeir sem seldu áttu ekki með réttu. Það er þannig allstaðar í veröldinn að þar sem taklmarkaðar auðlyndir eru til staðar þarf að greiða fyrir þær til eigenda þeirra. Hér hefur það ekki tíðkast heldur hefur hefðarréttur tryggt mönnum aðgengi sem þeir hafa svo keypt og selt eftir hentugleikum, eigandinn, þ.e. þjóðinn hefur ekkert fengið í sinn hlut af þessum viðskiptum. Hvergi í atvinnulífi kaupa menn atvinnuréttind hver af öðrum. Úthlutun kvóta er úthlutun á atvinnuréttindum, sem aðeins takmarkaður fjöldi kemst yfir. Ég var til sjós í 20 ár, 5 sinnum var skip sem ég var á selt með kvóta eða úr landi. Ég fékk ekkert út úr þessum sölum, hvorki peninga né atvinnuöryggi. Þeir sem starfa í greininni í dag eiga ekkert meiri rétt á atvinnuöryggi en aðrir þegnar þessa lands né þeir sjómenn sem voru á vettvangi í niðurskurðinum og hagræðingunni sem honum fylgdi
Eru Vestmannaeyjar ekki hluti af landsbyggðinni? Kannski ekki Grindavík heldur? Kvótinn flyst á milli landshluta, það væri ekki gott ef kvótinn sæti eftir en allt fólkið flytti í burtu? Friðrik talar ekki um að atvinnuleysi á Vestfjörðum er með minnsta móti. Það hlýtur að tikka eitthvað hjá honum? Hvað með suðurnesin? Garð, Sandgerði, Keflavík og þessa staði sem voru áður með stærstu sjávarplássum landsins, en eru nú frekar smá í sniðum. þar er gríðarlegt atvinnuleysi. Væri ekki nær að ræða það eitthvað frekar? Gleymum því ekki að suðurnesin var með um 18% af kvótanum þegar kvótakerfið var sett á. Það vita allir stöðun þar núna. Það stenst engan vegin þessi fullyrðing að kvótakerfið hafi verið eitthvað betra við sunnlendinga og þá á suðvesturhorninu en einhverja aðra. Þetta er eiginlega tal frá þeim sem lítið vit hafa á sjávarútvegi að láta svona lagað frá sér.
Það má heldur ekki gleyma að þegar kvótakerfið var sett á, þá bjuggu um 10.000 manns á Vestfjörðum. Í dag búa þar um 7.000 manns. Fólki hefur m.ö.o. fækkað um 30% en kvótinn í þorskígildum, en líklega er kvótinn sem flust hefur frá Vestfjörðum líklega um 40%. Það verður líka að taka inn í reikninginn að mikilvægar veiðar á borð við innfjarðarrækjuna vantar í þetta núna.
Það hefur orðið mikil hagræðing í sjávarútvegi. Er það ekki nákvæmlega það sem andstæðingar kvótakerfisins vilja, að “hámarka afrakstur auðlindarinnar”? Varla vilja menn fá “togara í hverja höfn” og gera þetta allt saman þannig að enginn hafi neitt upp úr krafsinu? Sjávarútvegurinn er sem betur fer, ekki enn orðinn að opinberri stofnun, og verður það vonandi heldur aldrei. Þetta á að vera atvinnuvegur sem stendur undir menntun, heilbrigðisþjónustu og öðrum samfélagslegum verkefnum. Þó einhverjir hagnist á þvi að standa í atvinnurekstri, þá má alls ekki líta á það sem einhverja synd eða löst. Þegar fyrirtæki hagnast á löglegan hátt, þá njóta þess allir. Þetta virðist oft gleymast í umræðunum hjá latte liðinu á kaffi hundrað og einn reykjavík.
Það á að greiða eðlilegt verð fyrir fiskinn. Síðan er gott mál að hagnast með góðum rekstri m.a. vegna afburða sjómanna og vel menntaðs fólks.
Það er aumingjaskapur að halda að ekki sé hægt að reka útgerð vel, með framþróun og hagræðingu án þess að fá hráefnið, fiskinn í sjónum gefins.
Fiskurinn er ekkert öðru vísi en annað hráefni og á ekki að vera eina hráefnið í veröldinni sem að er gefið, bara vegna þess að hann er í eigu okkar allra og alþingismennirnir hafa hingað til látið sérhagsmuni ráða ferðinni í staðinn fyrir að vinna sitt starf og verja hagsmuni heildarinnar.
Hver á að greiða þetta eðlilega verð, og hverjum? Er það eðlilegt að ríkið taki stóran hluta aflaheimildanna til heimabrúks og kalli þá “leigupotta”? Hvað vit er eiginlega í því? Það vita allir til hvers er verið að koma slíku kerfi á, amk er það ekki til að auka velsæld fólksins í landinu, heldur er verið að púkka undir afar fámenna stétt embættismanna sem geta þá úthlutað þessu eftir einhverjum óskilgreindum reglum.
Skattlagning er einfaldlega þrætuepli þeirra sem telja að háir skattar skili fólki meiri velmegun til lengri tíma litið, og hins vegar þeirra sem telja að hófleg skattlagning sé líklegri til að ná fram markmiðum um velmegun. Með hóflegri skattlagningu verði til hagkerfi þar sem þjóðin hefur meira um hlutina að segja en þegar skattlagning er há og ríkið ræður. Þjóðin er mun fjölmennari en ríkið. Fólk er ekki að greina þarna á milli.
Það er heilmikið af alls kyns auðlindum, bæði nýttum og vannýttum sem eru ekki skattlagðar til jafns við sjávarútveg , t.d. er ekki innheimtur VSK af laxveiði og er það þó talið til lúxusneyslu! það er víðar sem hin tæra vinstristjórn gæti komið á hóflegu gjaldi en í sjávarútvegi, en eitthvað virðist missionið hjá blessuðu fólinu sem nú stýrir landinu vera að ráðast á eina grein atvinnuveganna umfram aðra. Það er ekki gott.
Við þjóðin, þ.e. ríkiskassinn á að fá eðlilegt verð fyrir fiskinn okkar og þeir sem að kaupa sér rétt til að veiða hann eiga að greiða fyrir það.
Þetta er EKKI skattlagning, heldur eðlilegt endurgjald, þ.e. fiskurinn, sem að er efnislegur hlutur er keyptur.
Fyrirgefðu, en telur þú að þessi fáu prósent veiðigjald, sem innheimta á sé “ófhófleg”?? Ert þú nýskur sægreifi, sem að tímir ekki að borga í sameiginlega sjóði þó að þú vitir ekki aura þinna tal, búir í 200 milljóna króna höll og sért með marga milljarða á bankabókinni eftir að hafa þurausið fyrirtækið þitt?
Norski olíusjóðurinn er besta fyrirmynd heimsins í dag. Hefur norska ríkið ekkert um hann að segja? Fyrirtæki eru rekin af fólkinu sem að vinnur þar. Við eigum mjög hæft fólk. Það skiptir ekki máli uppá hversu vel fyrirtækið er rekið hvort að einhver sægreifi, sem að aldrei hefur migið í saltan sjó og vinnur sáralítið á það eða t.d. ríkið eins og tilfellið er með norska olíusjóðinn. Einhver svona ultra right brauðmolakenningar eru einfaldlega tímaskekkja.
Ræfilinn minn. Mér finnst að þú eigir að vera glaður og ánægður með að greiða fyrir fiskinn til þjóðarinnar.
Vilt þú vera þurfalingur, sem að fær fiskinn gefins frá þjóðinni, stingur öllum milljörðunum í vasann og neitar að borga sanngjarnt endurgjald?
Verðum hafa þetta rétt litlu útgerðinnar seldu ekki vegna þess þeir gáfust upp það var vegna þess að það var borgað yfirverð fyrir kvótann. Og fólkið sem sat eftir gat ekki keypt kvótann þó það vildi fékk hvergi fyrirgreiðslu. Það er alveg pottþétt að ákveðnir aðilar höfðu betra aðgengi að bönkunum en aðrir Það var stóra vandamálið, því miður er ekki til neitt sem heitir samfélagsleg ábyrgð hjá okkur. Eins og einhver sagði við lifum í samfélagi ekki hagkerfi.
Skrýtið að sumir skuli allt í einu fara að bera saman olíusjóðinn i noregi og þorskin á Íslandi. Væri ekki nær að bera saman hvernig veiðum og skattlagningu er háttað í noregi og bera svo saman við ísland? Sumir eru tilbúnir að bera saman epli og appelsínur til að láta dæmið líta betur út.
Því miður þá er það ekki bara hér á landi, sem að sérhagsmunir hafa keypt stjórnmálamenn. Útgerðin fjármagnar t.d. ca. 50% hjá D-listanum.
Það er erfitt að vinda ofan af spillingu, en auðvitað ber þingmönnum skylda til að gæta almanna hagsmuna.
Norska olían er gott dæmi um auðlynd, sem að var ný og því engir hagsmunapotarar búnir að hreiðra um sig. Það er hæft vinnuafl sem að skapar verðmætin, ekki einhver útgerðargreifi sem að veit ekki aura sinna tal, hefur nánast aldrei migið í saltan sjó.
Við eigum að gera hlutina eins og þeir gerast bestir. Þar er norska olían góð fyrirmynd, jafnvel þó að Norðmenn eigi við sama vanda og við að etja þegar kemur að þingmönnum.
Mér finnst alltaf jafn fyndið þegar “lattelepjandi liðið” eða “listamannaspíru-afætur” bregst hart við slíkum orðum. Þegar sama fólk er búið að öskra “sægreifar” og önnur neikvætt hlaðin uppnefni í áraraðir.
Dæmi:
http://blog.eyjan.is/illugi/2012/05/13/ad-bua-til-andstaedinga/
Friðrik fellur hér í þennan pytt, að uppnefna fólk í þessari umræðu, sem reyndar er þörf. Því segi ég: Kvótinn fer ekkert af landsbyggðinni ef honum er haldið þar af handhöfum hans á hverjum tíma. Það er engum um að kenna en þeim sjálfum. Óþarfi að fara að finna einhverja “sægreifa” til að öskra yfir. Hver er sinnar gæfu smiður.
Mér finnst ég ekki vera að uppnefna fólk. Ég hef einfaldlega tilhneigingu til að aðgreina útgerðarmenn í tvo hópa; annars vegar fólk sem stundar útgerð í hefðbundnum skilningi (og sem sannarlega hafa reynst byggðarlögum sínum vel), hins vegar jakkafataklædda bisness-menn sem hugsa um það eitt að einoka kvótann og græða sjálfir sem allra, allra mest, burt séð frá hagsmunum byggðarlaga eða þjóðarinnar sem heildar. Annars vegar útgerðarmenn og hins vegar sægreifa/kvótakónga. Fyrrnefndi hópurinn hefur undanfarin ár markvisst hopað fyrir síðarnefnda hópnum og verður æ sjaldséðari.
Það að Vestfirðingum hefur fækkað um 3000 manns frá því kvótakerfið komst á bendir til gífurlegrar hagræðingar. Mesta hagræðingin er auðvitað að allir flytji þaðan svo þetta geti orðið griðland fyrir ferðamenn.