Innanríkisnjósnahugmyndir ríkisstjórnarinnar
Allar hugmyndir um að veita lögreglu “auknar” og “forvirkar” rannsóknarheimildir, þ.e. að leyfa lögreglunni að hafa eftirlit með fólki sem hún telur líklegt til að fremja glæpi eru stórhættulegar. Breytir þá engu hvort þær koma frá Ögmundi Jónassyni, Birni Bjarnasyni, Alberto Gonzales eða Felix Dzerzhinsky.
Talsmenn forvirkra rannsókna á borgurunum telja að það sé allt krökkt í hryðjuverkamönnum, vítisenglum og skipulegum glæapamönnum, nú eða byltingar- eða gagnbyltingarmönnum sem fela sig í myrkum skúmaskotum og leggja á ráðin um hvernig þeir geta nagað í sundur undirstöður samfélagsins. Og allir sem tala fyrir nauðsyn þess að ríkið hafi fyrirbyggjandi eftirlit með borgurunum geta fært fyrir því góð og gild rök að einhver alvarleg og áður óþekkt ógn stafi að ríkinu, almannafrið, samfélaginu og löghlýðnum borgurum. Eitthvað hafi gerst sem geri það nauðsynlegt að ríkið fái einhver “ný tæki” til að glíma við einhvern nýjan og áður óþekktan vanda.
Auðvitað á lögreglan að geta tekist á við skipuleg glæpasamtök. Og auðvitað staðhæfa stjórnvöld að það sé engin ástæða til að óttast hugmyndir þeirra um forvirkar rannsóknarheimildir. Halla Gunnarsdóttir, aðstoðarkona Ögmundar Jónassonar innanríkisráðherra, skrifaði meðal annars pistil á Smuguna þar sem hún hneykslaðist á þeim áhyggjum sem sumir í hennar eigin flokki hafa lýst vegna þessara hugmynda. Mótmælin þóttu henni gjörsamlega innistæðulaus.
Ég er ekki viss um að Halla geri sér fyllilega ljóst af hverju fólk hefur áhyggjur.
Munurinn á “forvirkum rannsóknarheimildum” og hreinum innanríkisnjósnum er nefnilega mun óljósari en Halla virðist gera sér grein fyrir.
Við Íslendingar höfum mjög slæma reynslu af “forvirkum rannsóknum” lögreglunnar. Lögregluyfirvöld hér á landi hafa ekki vilað fyrir sér að njósna um aktivista og saklaust fólk, jafnvel alþingismenn! Guðni Th. Jóhannesson hefur lýst þessum njósnum, sem beindust að fólki sem talið var ógna almannafrið á tímum kalda stríðsins. Ofsóknaræði hægrimanna og embættismannakerfisins var slíkur að sauðmeinlausir herstöðvaandstæðingar voru taldir hættuleg ógn. Og ef eitthvað er að marka nýlega umræðu um “kommúnistaógnina” á 20 öld virðist enn vera töluvert af málsmetandi mönnum sem enn trúa því að samfélaginu hafi stafað bráð hætta af þessu fólki.
Þessi spor hræða. Innanríkisnjósnir þær sem áttu sér stað í kalda stríðinu voru ólöglegar – en lögreglan lét það ekki trufla sig. Hvers er að vænta ef lögreglan fær beinlínis lagaheimild til að fylgjast með fólki?
Frá síðustu árum höfum við líka mýmörg dæmi um að lögreglan kunni sér engan veginn hóf í samskiptum sínum við mótmælendur eða aktívista. Setið hefur verið um hús þar sem þekktir umhverfisverndaraktívistar búa – lögreglumenn á frívakt hafa ráðist með ofbeldi á aktívista á götum borgarinnar – lögreglan hefur safnað ljósmyndum af fólki sem tekur þátt í friðsömum og löglegum mótmælum - lögreglan hefur viðurkennt að hún safnar upplýsingum um stjórnmálaskoðanir meintra aktívista – og það bendir allt til að lögreglan á Íslandi hafi starfað með eða vitað af ferðum flugumanns bresku lögreglunnar á Kárahnjúkum.
Ekkert af þessu er til þess fallið að skapa traust á því að lögreglan kunni að fara með vald sitt. Það þarf alvarlega sjálfsblekkingu til að halda að það sé akkúrat engin hætta á að lögreglan misnoti “forvirkar rannsóknarheimildir” sínar.
Innanríkisráðuneytið fullvissar okkur nú um að þessum rannsóknarheimildum verði aðeins beint gegn vítisenglum og skipulegum glæpasamtökum. Að þeim verði aldrei beitt nema að undangengnum dómsúrskurði. Skárra væri það nú!
Búið verður þannig um hnútana í frumvarpi innanríkisráðuneytisins um forvirkar rannsóknarheimildir að lögregla fær ekki heimild til að beita þeim nema grunur sé um brot á ákveðnum atriðum hegningalaga og aðeins að undangengnum dómsúrskurði. Heimildir Smugunnar herma að rannsóknarheimildirnar séu takmarkaðar við ákvæði hegningarlaga um brot á fíkniefnalögum, mansali, peningaþvætti og fjárkúgun. …
Ekki verður heimilt að nýta forvirkar heimildir til að rannsaka hryðjuverkahættu, landráð og brot gegn valdstjórn. Enginn vilji er sagður vera innan ráðuneytisins á að veita svo rúmar heimildir. Hætta er talin á að slíkt opni fyrir að hægt sé að skilgreina grasrótarsamtök eins og glæpasamtök. Þá vekur það upp spurningar um samtök eins og Wikileaks sem bandarísk yfirvöld vilja líta á sem glæpasamtök.
Ok. Þó að við værum tilbúinn að trúa orðum Ögmundur, talskonu hans og heimildamönnum Smugunnar, þegar þau segja einum rómi að sé ekki verið að setja lög til að hafa eftirlit með aktívistum eða mótmælendum, og að enginn í innanríkisráðuneytinu hafi hinn minnsta áhuga á að hafa slíku eftirliti, er engin ástæða til að treysta því að eftirmenn Ögmundar hafi sömu skoðun, að starfsmenn innanríkisráðuneytisins eða lögreglunnar muni alla tíð bera jafn mikla virðingu fyrir borgaralegum réttindum okkar eða friðhelgi einkalífsins.
Það er töluvert auðveldara að gera breytingar á lögum en að setja ný lög – og það þarf ekki neitt sérstakt ímyndunarafl til að sjá fyrir sér að í framtíðinni geti komið fram hugmyndir um að það þurfi að bregðast við einhverri alveg ákveðinni nýrri ógn með því að víkka örlítið ákvæði um rannsóknarheimildir í gildandi lögum, eða að túlka gildandi lög örlítið víðar. Segjum t.d. að pólítískt andrúmsloft verði fjandsamlegra múslimum og að upp komi grunur um að einhverjir útlenskir íslamistar hafi hér bækistöð? Eða ef pólítísk ólga eykst í Evrópu og róttækum stjórnmálahreyfingum, langt til vinstri við VG, vex fiskur um hrygg?
Slík ógn þarf ekki að vera raunveruleg til að hún kalli fram grófar innanríkisnjósnir – reynsla okkar Íslendinga af tímum kalda stríðsins sannar það. Það eina sem þarf er dómsmálaráðherra eða lögregluyfirvöld sem þjást af pólítísku ofsóknaræði. Þegar það er búið að stofna einhverskonar “deild forvirkra rannsókna” er töluvert auðveldara að breyta henni í innanríkisnjósnadeild en að stofna slíka deild frá grunni.
En hvað er þá til ráða? Ég hallast að því að lögreglan eigi að fá að hafa eftirlit með skipulegum glæpasamtökum. En um leið vil ég að það sé gengið frá því með einhverjum algjörlega skotheldum hætti að í framtíðinni verði ekki hægt að beita forvirkum rannsóknarheimildum gegn pólítískum eða hugmyndafræðilegum andstæðingum ríkisvaldsins, aktívistum eða mótmælendum. Það er algjört lágmark að dómarar þurfi að samþykkja allar innanríkisnjósnir. Til viðbótar fyndist mér að það væri einnig komið á einhverskonar borgaralegri eftirlitsnefnd eða embætti umboðsmanns borgaranna sem hefði eftirlit með öllum forvirkum rannsóknum lögreglu.
Fært inn 10. mars, 2011 undir Íslensk stjórnmál, Ríkisvald.
Ummæli: 8
| Facebook
Ummæli
Ummæli frá Karl
Rituð: 10. mars, 2011, 13:35
Þú ættir endilega að reyna að setja þig inn í málið.
Rannsóknarheimildir sem verið er að tala um verða háðar samþykki dómara og undir eftirliti þingsins.
Ummæli frá freedomfries
Rituð: 10. mars, 2011, 13:51
Þú ættir endilega að lesa hluti áður en þú kommentar á þá. Ég geri mér fyllilega ljóst að dómari eigi að samþykkja eftirlit – mér finnst það bara engan veginn nóg!
Innanríkisnjósnir NSA í Bandaríkjunum í tíð Bush sem allir vinstrimenn og civil libertarians hneyksluðust mjög á voru allar háðar samþykki dómara, og voru allar undir eftirliti þingnefnda. Það dugði bara ekki til.
Það er algjört lágmark að forvirkar rannsóknir lögreglu séu háðar samþykki dómara og að þingið hafi eftirlit. Mér finnst það hreint ekki ósanngjarnt að gera örlítið meiri kröfur. T.d. að það sé stofnað einhverskonar embætti eða borgaraleg eftirlitsnefnd sem gæti fylgst með öllum forvirkum rannsóknum lögreglunnar, og tekið til umfjöllunar kærur frá fólki eða félagasamtökum sem telja að verið sé að njósna um sig. Hversu vel telur þú t.d. að það gangi að kæra lögbrot lögreglunnar til sömu lögreglu og framdi brotin? Hversu sanngjarna rannsókn heldur þú að lögreglan framkvæmi á eigin lögbrotum?
Áður en við förum að afhenda lögreglunni stóraukin völd og stórauknar heimildir þarf að ganga úr skugga um að það sé hægt að hafa einhverskonar sjálfstætt eftirlit með starfsemi hennar. Það er ekki ósanngjörn krafa.
Ummæli frá Mr. Crane
Rituð: 10. mars, 2011, 14:23
Þetta er nákvæmlega sama mál og Björn Bjarnason var með þegar hann var ráhðerra. Það er alveg jafn slæmt að öfgamaður til vinstri skuli standa í þessu rugli og öfga maður til hægri. Það er þvílík hræsni í þeim vinstri mönnum sem fóru upp á afturlappirnar út af málinu þegar Björn setti það fram og þeim sömu sem styðja Ögmund í þessu málið nú.
Þetta er enn eitt atriðið sem undirstrikar hvað munurinn á VG genginu (því órólega) og öfgamönnunum í Valhöll (náhirðinni) er lítill.
Staðreyndin er sú að hópur getur ekki framið glæp bara einstaklingar. Það á frekar að borga hærri laun og fá betra fólk í lögregluna frekar en að gefa þeim einhverjar óskilgreindar og loðnar rannsóknarheimildir.
Ummæli frá notandi
Rituð: 10. mars, 2011, 14:30
Hér kemur spurning sem er meira vangavelta til umhugsunar en gagnrýni á það sem þú setur fram í færslu þinni. Ég er nefnilega fullkomnlega sammála áhyggjum þínum af þessum málum og finnst það frekar óhugnalegt hvernig ógninni af glæpagengjunum er beitt án þess að gera sér grein fyrir því að verkfærin séu tvíeggjað blað. Það er að aukið öryggi í þessum málum geti þýtt takmörkun á frelsi og “integrity” einstaklinga. Þetta er varla óþekkt fyrirbæri ef maður skoðar yfir atburði undanfarinna ára þar sem réttindum og friðhelgi er fórnað fyrir öryggi. Maður þarf bara að skella sér á næsta flugvöll til að sjá dæmi.
EN, hér kemur vangaveltan: Ég velti fyrir mér hvort að munurinn á þessum rannsóknum ríkisvaldsins sem um er rætt hér og því eftirliti sem (og ég vona að ég sé ekki að leggja þér orð í munn) þér og öðrum varð tíðrætt umfyrir um 2 til 3 vikum á eftirliti opinberra stofnana á því sem starfsfólk þeirra gerir utan vinnustaða sé spurning um stigsmun en ekki eðlismun.
*Nú vil ég slá enn einn varnaglann hér, því umræðan kringum það mál var aldeilis hörð og pólariseruð! Ég er ekki á neinn hátt að verja ummæli Baldurs Hermannsonar né segja að þau hafi einu sinni átt rétt á því að hafa verið sögð.Þau voru fullkomnlega óafsakanleg*
Ég er einfaldlega að velta fyrir mér á hvaða rétt vinnuveitandur hafa til að fylgjast með því sem starfsmenn þeirra aðhafast, hvar maður myndi draga þau mörk og þar af leiðandi mörk á ábyrgð vinnuveitenda á athæfi starfsmanna utan vinnustaða. Maður getur líka velt þessu fyrir sér frá öðrum forsendum en því að Baldur starfi sem kennari hjá skóla og bendi á nýlegs máls þar sem persónuvernd ávítti Securitas fyrir ansi víðtæka leit að upplýsingum um starfsfolk sitt, sem vafalaust voru réttlættar með rökum um öryggi fyrirtækisins og viðskiptavina þess.
Með vinsemd og virðingu
Ummæli frá freedomfries
Rituð: 10. mars, 2011, 14:46
Notandi – Ég sé ekki að það sé erfitt að sjá mun – annars vegar er verið að tala um að ríkisvaldið með öll valdbeitingartæki sín og stofnanir fái heimild til þess að hafa skipulagt eftirlit með prívatborgurum – og hins vegar það að vinnuveitendur eigi að bregðast við ef þeim er bent á að starfsmenn þeirra séu að hveja til grófs kynbundins ofbeldis, nauðgana. Ég get ekki séð að það sé hægt að sjá í þessu neinskonar stigsmun. Við erum ekki einu sinni að tala um að bera saman epli og appelsínur, heldur epli og hjólsagir.
Ég myndi mjög mótfallinn því að vinnuveitendur hefðu einhverskonar skipulagt og leynilegt eftirlit með því sem starfsmenn þeirra aðhafast, t.d. með því að lesa tölvupóstinn þeirra, hlera símann þeirra eða skrifstofu án þeirra vitundar.
Mr Crane – Ég ekki viss um að “órólega” deildin í VG sé einhvernveginn öll á bak við þetta mál. Það hefur allavegana ekkert komið fram um það. Ég held að þetta sé dæmigert ráðuneytismál, og það eina sem það sannar er að það skiptir kannski ekki eins miklu og maður hefði haldið hver vermir ráðherrastólinn. Menn laga sig að stólnum. Ögmundur tekur upp forvirkar rannsóknarheimildir Björns. Steingrímur stendur vörð um samstarfið við AGS. Í báðum tilfellum hafa sérfræðingar og starfslið ráðuneytisins sannfært þá um að annað sé ófært. Og kannski er það satt. En það er þá hægt að gera örlítið meiri kröfur til Ögmundar og Steingríms því þeir hafa áður talað með öðrum hætti: Það er hægt að gera kröfu á Ögmund um að hann skili af sér frumvarpi sem er öðru vísi en Björn, og það er hægt að gera sér vonir um að slíkar kröfur skili einhverju.
Þær hafa þegar skilað því að Ögmundur hefur lofað að njósna ekki um aktívista og mótmælendum. Og svo sýnist mér að dómsstólar eigi að leika stærra og skýrara hlutverk í þessu frumvarpi en innanríkisnjósnapælingum Björns. Mér finnst það bara ekki nóg.
Ummæli frá notandi
Rituð: 10. mars, 2011, 14:58
Ég vildi einmitt reyna að taka innihald ummæla Baldurs úr jöfnunni og horfa til eðlis eftirlitsins með starfsmanninum sem ákveðna líkingu við eftirlit ríkisins með meðborgurunum sem hvorutveggja væri réttlætt með rökum um öryggi meðborgaranna, viðskiptavinanna, nemandanna eða annarra.
Ég vil líka meina að spurning mín sneri ekki að viðbrögðum vinnuveitendans við ummælunum heldur eftirlitsskyldunni sem hlýtur að vera til staðar ef viðbrögð eigi á annað borð að geta komið fram.
Ég sé að við erum sammála þarna (í síðari málsgrein svars þíns) hinsvegar. Við getum samt kannski ímyndað okkur í framlengingunni að vinnuveitendur krefjist aðgangs að bloggum, facebook reikningum og twitter hjá starfsmönnum sínum vegna þess að það eftirlitið ætti ekki að vera leynilegt.
Víða um heim (m.a. á norðurlöndunum) hefur vinnuveitandi fulla heimild til að fylgjast með netumferð, póstsamskiptum og símtölum starfsmanna sinna, (en það telst reyndar til góðra siða að láta vita af því ef þeir gera einhver tékk, en er engin skylda). Á hinn bóginn voru nýlega fyrirsagnir í blöðum i Svíþjóð t.d. um að vinnuveitendur athuguðu bæði blogg og facebook reikninga bæði þegar fólk væri ráðið og þegar það væri komið í starf. Þegar atvinnuleysi er hinn valkosturinn hefur maður varla úr miklu að velja en að gefa upp friðhelgi sína fyrir starfið…
Takk fyrir svarið
Ummæli frá freedomfries
Rituð: 10. mars, 2011, 15:17
Já, allt satt og rétt. En vinnuveitandinn hefur, líkt og allir aðrir, fullan aðgang að öllum opinberum ummælum starfsmanna sinna – og má fylgjast með því sem starfsmennirnir segja utan vinnustaðarins. Hann getur hins vegar aldrei átt neinn rétt á að fá aðgang að persónulegum samskiptum, lykilorð að tölvupósti eða aðgang að lokuðu spjallrými þar sem starfsmaðurinn kann að tjá sig. Ekkert frekar en vinnuveitandinn má fylgjast með heima hjá starfsmanninum. Persónulegt líf starfsmanna hlýtur ævinlega og alltaf að vera vinnuveitendum óviðkomandi. Opinber ummæli eru það síður.
Í þessu máli snérist þetta nú öðru fremur um viðbrögð vinnuveitandans við því að athygli hans var vakin á hegðun starfsmannsins. Ég held ekki að það hafi neinn viljað að skólayfirvöld Flensborgar vöktuðu allar ferðir Baldurs í netheimum, aðeins að þeir myndu bregðast öðru vísi við kurteislegri ábendingu um að Baldur væri að hvetja til nauðgana…
Spurningin er með hvaða hætti vinnuveitandinn má láta ummæli eða hegðun starfsmanns utan vinnustaðar hafa áhrif á framgang hans í starfi osfv. Hér held ég að reglan sé mjög einföld: Vinnuveitandinn má ekki mismuna fólki út frá skoðunum þess, trú, kynferði etc, og vinnuveitandinn má ekki leggja starfsmenn í einelti út frá einhverjum slíkum huglægum þáttum – t.d. fylgjast mjög náið með því sem ungar konur, femínistar eða umhverfisverndarsinnar segja eða gera í netheimum en láta gamla hægrisinnaða karlfauska afskiptalausa, nú, eða öfugt.
En þetta er auðvitað gríðarlega vandasamt og skilin milli persónunjósna og eðlilegs eftirlits vinnuveitenda, líkt og innanríkisnjósna og forvirkra rannsókna lögreglu, eru óljós, eins og þú bendir á. Þess vegna finnst mér að við, borgararnir, þurfum alltaf að vera á varðbergi og halda úti virkri umræðu um þessi mál öll, annars er hætta á að vinnuveitendur og ríkisvald seilist of langt.
Ummæli frá Ófeigur
Rituð: 10. mars, 2011, 21:36
Þegar ég kveiki á tölvunni minn hef ég lúmskan grun um að ekki sé allt með felldu. Ég hef rætt þetta við vin minn sem er mjög vel að sér í tölvuöryggi og hann segir mér að venjulegur notandi taki yfirleitt ekki eftir því þótt tölva hans sé notuð af þriðja aðila. Áður fór ekki á milli mála, þegar einhver óþverri barst inn í tölvuna. En hann sagði mér að það væri liðin tíð. Tölvuglæpir væru þegar orðnir einhver þróaðasta grein alþjóðlegrar glæpastarfsemi. Í því ljósi hljómar það eins og fornaldarraus, þegar menn vilja standa í vegi fyrir því að löggilt yfirvöld njóti heimilda til að bregðast við sífellt margslungnari gllæpum. Sá sem rís í réttlátri reiði gegn auknum rannsóknarheimildum lögreglu, er kannski óafvitandi þegar rannsakaður af þriðja aðila.
Rita ummæli