Ný skýrsla OECD sýnir að fá OECD ríki græða jafnmikið á innflytjendum og Ísland.  Þeir auka landsframleiðslu hér um tæpt eitt prósent.

Ég tel þetta staðfesta enn á ný mikilvægi virkrar þátttöku innflytjenda í atvinnulífinu og samfélaginu í heild.  Að vinna er og verður forsenda vaxtar og velferðar í samfélaginu, óháð uppruna.

Þessu til viðbótar er ég þeirrar skoðunar að dvöl í öðru landi við nám eða störf er eitt af því mest gefandi sem nokkur einstaklingur getur upplifað.  Það er eitthvað sem væntanlega nánast öll ríkisstjórnin getur tekið undir en við höfum mörg dvalið langtímum erlendis við nám eða störf.

Ég var sjálf tvisvar skiptinemi í Bandaríkjunum og stundaði mitt háskólanám við Stokkhólmsháskóla auk þess sem ég starfaði í Svíþjóð um tíma.  Ég var innflytjandi, – þótt ég hafi sjaldan hugsað út í það að ég væri slíkur.

Í Svíþjóð kynntist ég fjölda annarra erlendra nema og sumir af þeim ílengdust í Svíþjóð á meðan aðrir snéru aftur til síns heima, – reynslunni ríkari.

Þessi reynsla hefur sannarlega nýst mér vel.  Rétt áður en ég kom heim aðstoðaði ég móður mína við að stofna fyrirtæki sem hefur boðið ungu fólki af EES-svæðinu að koma til landsins og starfa tímabundið í landbúnaði, ferðaþjónustu og öðrum tilfallandi störfum.  Hundruð ef ekki þúsundir ungmenna hafa því komið til landsins á hennar vegum, flestir snúið aftur heim en einhverjir ílengst, farið í nám eða kynnst sínum maka hér.  Árið 2007 vann ég svo með henni að því að bjóða ungum Íslendingum að fara erlendis til vinnu eða sjálfboðastarfa víðs vegar um heim.

Fátt hefur sannfært mig betur en þetta hversu mikinn þátt snerting við aðra menningarheima, önnur lönd á í að auka víðsýni og umburðarlyndi, – sem og veitt mér innsýn í hversu mikill Íslendingur ég er.

Því tel ég að við eigum að vinna að því að ungir Íslendingar geti farið sem víðast til að kynnast öðrum löndum og sömuleiðis að taka vel á móti innflytjendum hér á landi.

Við njótum öll góðs af því.

Töluvert hefur verið fjallað um lögheimilisskráningu Dorritar Moussaieff, forsetafrúar okkar.  Það sem ég hef saknað úr þeirri umræðu er umfjöllun um lögin um lögheimili (nr. 21/1990).  Ættum við ekki að spyrja okkur að því hvort tími sé kominn til að endurskoða lögin út frá auknum fjölbreytileika fjölskyldna í nútíma samfélagi?

Það skal viðurkennast að lög um lögheimili eru ekki á mínu málasviði sem ráðherra, en það eru málefni fjölskyldunnar og því get ég ekki orða bundist.

Í umræðu um stefnuræðu forseta gerði ég að sérstöku umtalsefni áherslur nýrrar ríkisstjórnar á fjölskylduvænt samfélag.  Fjölskylduvænt samfélag fyrir allar fjölskyldur í sinni fjölbreyttustu mynd.

Því spyr ég mig hvort fjölskyldur séu aðeins fjölskyldur ef þær eiga sameiginlegt heimili?

Í þingsályktun um mótun opinberrar fjölskyldustefnu frá 1997 var fjölskylda skilgreind sem „…hópur einstaklinga sem á sameiginlegt heimili þar sem þeir deila tómstundum, hvíld, tilfinningum, efnahag, ábyrgð og verkefnum.  Meðlimir eru oftast fullorðnar manneskjur af báðum kynjum, eða einstaklingur, ásamt barni eða börnum (þeirra).  Þeir eru skuldbundnir hvorum öðrum í siðferðilegri gagnkvæmri hollustu.“

Við hjónin höfum verið gift í 13 ár og stóran hluta af þeim tíma höfum við verið búsett á sitthvorum staðnum.  Ég verið í námi erlendis eða starfað uppi á landi á meðan eiginmaður minn bjó ásamt dætrum okkar í Eyjum.  Á tímabili hefði ég gjarnan viljað búa áfram í Eyjum á meðan eiginmaðurinn og dæturnar hefðu viljað vera búsettar upp á landi.  Lögheimilisskráning okkar endurspeglaði ramma laganna frekar en þennan veruleika.

Við vorum þó alltaf fjölskylda, tengd djúpum tilfinningaböndum, óháð því hvort við deildum í raun sameiginlegu heimili.

Ég hef líka heyrt af öðrum pörum sem hafa búið við sambærilegar kringumstæður, þar sem annar makinn vinnur langdvölum annars staðar á landinu eða erlendis.  Í Vestmannaeyjum fyrir hrun var þetta svo algengt að talað var um að vera í fjarbúð, frekar en sambúð.  Sama hafa margar fjölskyldur upplifað eftir hrun þegar fólk hefur leitað út fyrir landsteinana til að hafa í sig og á, – og átt í erfiðleikum með lögheimilisskráninguna.

Foreldrar sem deila forsjá hafa einnig rætt töluvert um lögheimilisskráningu.  Í vinnslu nýrra barnalaga var nánast ekkert rætt um sameiginlega forsjá (enda mikil sátt um hana sem almenna reglu), heldur fyrst og fremst lögheimilisforsjá (annað nýyrði) og rétt dómara til að dæma um forsjá og þar með líka lögheimilisforsjá.

Það sem flækir þetta er að fjölmörg réttindi og skyldur eru tengd lögheimili líkt og komið hefur fram í umræðunni um forsetafrú okkar.  Skoða þyrfti það samhliða breytingum á lögum um lögheimili.

Kannski eftir einhver ár munum við geta horft til baka og þakkað Dorrit og hennar háöldruðu foreldrum fyrir að opna umræðuna.  Óháð því þá snýst þetta í mínum huga ekki um fjölskyldu forsetans, heldur hvers konar samfélag  og þar af leiðandi lög viljum við hafa.

Ég vil lög sem endurspegla fjölskylduvænt samfélag.

Fyrir allar fjölskyldur, í  allri sinni fjölbreyttu mynd.

Við höfum lofað skattlækkunum og að skerðingar á kjörum aldraðra og öryrkja verði afturkallaðar. Fjármálaráðherra hefur þegar lagt fram frumvarp um afnám hækkunar vsk á gistingu sem kostar 1,5 milljarða á ársgrundvelli og sjávarútvegsráðherra boðar breytingar á lögum um sérstakt veiðigjald.  Frumvarp mitt um afnám skerðinga til aldraðra og öryrkja er svo í kostnaðarmati hjá Fjármálaráðuneytinu.

Allt eru þetta dýrar aðgerðir og munu kosta ríkissjóð fleiri milljarða króna.

Ég hef því nokkra samúð með fjármálaráðuneytinu nú þegar beiðnir um milljarða króna tekjuskerðingar og útgjöld streyma frá ráðherrum.  Standa verður við loforð, en mikilvægt er að draga úr halla á ríkissjóði.

Því tel ég brýnt að sem allra fyrst verði lagður á sérstakur skattur á skuldir allra þeirra fyrirtækja sem starfa undir lögum um fjármálafyrirtæki, líka fjármálafyrirtæki í slitum.  Þau lög eru þegar til staðar, nr. 155/2010 og því einfalt að breyta þeim.

Markmið laganna er annars vegar að afla ríkinu tekna til að mæta þeim mikla kostnaði sem fallið hefur á ríkissjóð vegna hruns íslenska fjármálakerfisins og hins vegar að draga úr áhættusækni fjármálafyrirtækja með því að leggja sérstakan skatt á skuldir þeirra.

Af einhverri ástæðu töldu menn ekki rétt að leggja þennan skatt á fjármálafyrirtæki í slitum, þrátt fyrir að þeirra sé mesta ábyrgðin á þeim kostnaði sem fallið hefur á ríkissjóð vegna hruns fjármálakerfisins.  Í raun þjóðarbúið í heild sinni.

Ég teldi einnig rétt að hækka skattinn í 0,3-0,4% og leyfa fjármálafyrirtækjum að draga frá skattinum gjald vegna greiðslu í Tryggingasjóð innstæðueigenda og fjárfesta.  Skoða mætti einnig að lækka hugsanlega fjársýsluskattinn, en hann leggst á launagreiðslur fjármálafyrirtækja.

Skuldir þeirra lögaðila sem starfa undir lögum um fjármálafyrirtæki eru um 10 þúsund milljarðar króna og ætti skattur á þær því að geta skilað um 30-40 milljörðum króna árlega í ríkissjóð, – sem ætti vel að dekka fyrirhugaðar skattalækkanir og aukin útgjöld þar til þær aðgerðir fara að skila sér í auknum umsvifum.  Það sem er umfram er hægt að nýta til að fjármagna sérstakan afskriftasjóð vegna skuldaleiðréttingar til að byrja með.

Forsætisráðherra hefur þegar bent á ójafnræðið sem felst í að flest fjármálafyrirtæki greiða oft á tíðum há gjöld og skatta, en þau sem eru í slitum greiða lítið sem ekki neitt, – þótt þau séu undir sama lagabálknum. Það sama gerðu frambjóðendur okkar í kosningabaráttunni.

Skatturinn gæti einnig hugsanlega virkað hvetjandi á slitastjórnir að ljúka slitum og segja skilið við ofurlaunin sín. Aldrei að vita…

Ég tel einnig mikilvægt að auka eftirlit og aðhald til að tryggja að réttar upphæðir skili sér í ríkissjóð og að réttir einstaklingar fái útgreiðslur. Þar mætti fjármálaráðuneytið beina  sérstaklega sjónum að virðisaukaskattinum.  Ég hyggst sjálf óska eftir auknum eftirlits- og upplýsingaheimildum fyrir Tryggingastofnun til að tryggja réttari útgreiðslur og draga úr bótasvikum.

Þannig getum við öll tekið höndum saman og létt á áhyggjum okkar af stöðu ríkissjóðs.

Alþingi skipaði í nefndir.  Enn á ný endurspeglar skipanin þá kynjaskiptingu sem er til staðar í íslensku samfélagi. Karlar eru líklegri til að fara í nefndir sem hafa með fjár-, atvinnu- og utanríkismál á meðan konur sitja frekar í nefndum sem fara með velferðar-, mennta- og dómsmál.

Ég hef áður bent á þetta og lýst yfir áhyggjum af þessu.  Mikilvægt er að þingflokksformenn allra stjórnmálaflokka fari yfir þetta þegar þing kemur aftur saman í haust og tali saman um skipan í nefndir, ekki aðeins út frá áhugasviðum þingmanna heldur líka út frá kynjasjónarmiðum.

Efast ég ekki um að það verði gert.

Þetta er okkur ekki auðvelt. Staðreyndin er sú að við erum með mjög kynskiptan vinnumarkað á Íslandi.  Konur eru líklegri til að velja menntun og starfssvið á sviði velferðarmála og starfa hjá hinu opinbera.  Karlar eru líklegri til að velja menntun á öðrum sviðum og starfa hjá einkafyrirtækjum.

Þessu þarf að breyta.

En það er ekki auðvelt.  Fyrir stuttu var frétt um að fjölgun hefði orðið í fjölda þeirra sem luku sveinsprófi í húsgagnasmíði.  Stór hluti fréttarinnar snérist ekki um þá gleðilegu staðreynd, heldur að einn af sveinunum (áhugavert orð út frá kynjagreiningu) var kona sem var komin að fæðingu.

Það hvernig við metum störf karla og kvenna endurspeglast ekki bara í virðingu starfsins heldur líka hvernig við greiðum fyrir þau.  Eitt af því sem ég hef rekið mig á þann stutta tíma sem ég hef verið ráðherra er munurinn á greiðslum fyrir nefndar- og stjórnarsetur eftir sömu kynjuðu skiptingunni.

Eitt mest sláandi dæmið er t.d. munurinn á greiðslum fyrir stjórnarsetu í Fjármálaeftirlitinu og Tryggingastofnun ríkisins. Stjórnarformaður FME fær 600.000 kr. á mánuði, á meðan stjórnarformaður Tryggingastofnunar ríkisins fær greiddar 60.000 kr.  Eru verkefni FME virkilega 10 sinnum erfiðari eða virðingarmeiri en verkefni Tryggingastofnunar?  Nei, ég held nú síður.

Það er löngu kominn tími til að við áttum okkur á að velferðarmálin eru ekki neinn mjúkur málaflokkur.  Það er ekkert mjúkt við þá staðreynd að tæplega helmingur af útgjöldum ríkisins er í höndum Velferðarráðuneytisins.  Það er ekkert mjúkt við þá staðreynd að Tryggingastofnun greiðir út árlega ríflega 120 milljarða króna í bætur til aldraðra og öryrkja .  Það er svo sannarlega ekkert mjúkt og sætt við þá staðreynd að Íbúðalánasjóður sem tilheyrir mínum málaflokki er með efnahagsreikning upp á 900 milljarða króna og í mjög erfiðri stöðu. Það er ekkert  mjúkt við þá staðreynd að þúsundir Íslendinga eru í greiðsluaðlögun hjá Umboðsmanni skuldara eða allir þeir sem eru á vinnumarkaði eru á mínu borði í gegnum m.a. Vinnumálastofnun, Atvinnuleysistryggingasjóð, Ábyrgðarsjóð launa, Fæðingarorlofssjóð og Ríkissáttasemjara.

Konurnar og karlinn sem taka sæti í velferðarnefnd Alþingis undir styrkri stjórn Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur gera sér væntanlega grein fyrir þessu.

Og eru tilbúin að axla þá þungu ábyrgð með mér.

Vonandi verða líka fleiri karlar tilbúnir til þess í haust.

Uppfært 7. júní 2013 kl. 22.37: Nákvæmlega þá fær stjórnarformaður TR greiddar 63.180 kr. á mánuði samkvæmt mínum upplýsingum.

Ég óskaði eftir því að umboðsmaður skuldara myndi vinna álit um dóm Hæstaréttar um Landsbankann og Plastiðjuna.  Álitið liggur nú fyrir og er hægt að nálgast það á vef Velferðarráðuneytisins.

Þar kemur fram að umboðsmaður skuldara telur ljóst af niðurstöðu dómsins að endurreikna beri meginþorra skammtímalána í samræmi við uppgjörsaðferð Hæstaréttar í máli nr. 464/2012. Í því felst að afborganir af höfuðstól lánssamnings, sem inntar hafa verið af hendi til og með þess tíma er viðkomandi samningur var endurreiknaður, komi að fullu til frádráttar upphaflegum höfuðstól, sem ber hvorki gengistryggingu né verðbætur af öðrum toga.

Fjárhæð greiddra vaxta hefur þar ekki áhrif, enda teljast þeir að fullu greiddir vegna þessa tímabils.

Ég vænti því þess að fjármálastofnanir muni nú hefja endurútreikninga tafarlaust og gera það fljótt og vel.

Jafnframt vil ég benda á að á vef embættis umboðsmanns skuldara er reiknivél sem byggir á uppgjörsaðferð Hæstaréttar.

Landsbankinn  hefur nú hafið vinnu við að meta áhrif nýfallins dóms þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að ekki væri heimilt að reikna seðlabankavexti afturvirkt á skammtímalán.

Það er mín afstaða að það er ekki bara hlutverk fjármálafyrirtækja að meta niðurstöðu dóma sem falla þeim í óhag, heldur stjórnvalda líka.  Ein af mínum undirstofnunum er umboðsmaður skuldara.  Hlutverk umboðsmanns skuldara er skv. lögum að gæta hagsmuna og réttinda skuldara og veita þeim aðstoð þegar við á.

Því mun ég óska eftir áliti umboðsmanns um dóminn út frá þessu hlutverki stofnunarinnar.

Landssamband eldri borgara hafði samband við mig í gær og óskaði eftir fundi til að ræða málefni aldraðra.  Ég fagnaði því enda er eitt af okkar áherslumálum að aldraðir njóti öryggis og velferðar í samfélaginu.

Fyrsta skrefið verður að afnema þær skerðingar sem aldraðir, sem og öryrkjar máttu sæta á síðasta kjörtímabili.  Ég vil einnig sjá að frekari breytingar feli í sér minni tekjutengingar.  Þannig munum við vonandi vinna að breytingum á lífeyriskerfinu í góðu samráði við aldraða og aðila vinnumarkaðarins, fara í gegnum þær tillögur sem voru undirbúnar á síðasta kjörtímabili og skoða hvort þær séu í samræmi við stefnu stjórnarinnar.

Mér er sérstaklega umhugað að kerfið tryggi sem virkasta þátttöku aldraðra í samfélaginu.  Þannig eigum við að horfa til þess hvað hver og einn getur gert, en ekki til þess hvað hann getur ekki m.a. með sveigjanlegri starfslokum.

Það er best fyrir alla að vera sem virkastir þátttakendur í samfélaginu, og kerfið á ekki að vinna gegn því.

Orð Sigmundar Davíðs um að staða og horfur ríkissjóðs séu mun verri en áður hafi komið fram hafa fallið í grýttan jarðveg.   Katrín Júlíusdóttir, fráfarandi fjármálaráðherra, sagði í viðtali við RÚV: „Það var enginn blekktur, allar upplýsingar liggja fyrir og það komu engar nýjar upplýsingar fram í kynningu fjármálaráðuneytisins til þeirra.“

Í ljósi þessara orða er ágætt að rifja upp jafnlaunaátak ríkisstjórnarinnar sem Katrín og Guðbjartur Hannesson, fráfarandi velferðarráðherra kynntu í byrjun þessa árs.   Byrjað var á heilbrigðisstofnunum, enda hjúkrunarfræðingar á Landspítalanum að því komnir að ganga út vegna óánægju með launastefnu ráðherrans og stjórnenda spítalans.

Í Morgunblaðinu í mars kom fram hjá fjármálaráðuneytinu að ekki væri búið að áætla kostnað við verkefnið.

Nú um miðjan maí veit væntanlega enginn hver heildarkostnaðurinn verður.  Ekki einu sinni hvað varðar allar heilbrigðisstofnanir.   Ein ástæðan er t.d. að ákveðið var að hækka fjárframlög til heilbrigðisstofnana í rekstri ríkisins, en svo sleppt að gera ráð fyrir hækkun til stofnana sem reknar eru með þjónustusamningum.  Þar má nefna til dæmis stóran hluta öldrunarstofnana á landinu.

Kannski þarf bara ekki að jafna laun þeirra starfsmanna?

En eflaust má halda áfram að halda því fram að allar upplýsingar hafi legið fyrir.

Einhver staðar.

Íslenski draumurinn hefur verið að eignast eigið húsnæði.  Ekki bara íslenski draumurinn heldur líka sá bandaríski, breski, írski, spænski, danski, norski og svo framvegis.

Ég skal viðurkenna að þetta hefur verið minn draumur líka.  Draumurinn um lítið, fallegt timburhús með stóru eldhúsi og bílskúr fyrir eiginmanninn.

Eigið húsnæði átti að þýða öryggi fyrir fjölskylduna og samfélagið.

Ýmislegt hefur þó valdið því að brestir eru komnir í draumsýnina um eigið húsnæði.  Nú síðast birtist grein í NY Times um rannsókn sem tengir hækkandi hlutfall eigin húsnæði við hærra langtímaatvinnuleysi í Bandaríkjunum.

Því fleira fólk sem átti eigið húsnæði, því fleira fólk án atvinnu.

Í rannsókn hagfræðinganna Blanchflower og Oswald er því ekki haldið fram að húseigendur séu líklegri til að missa vinnuna en leigjendur. Hins vegar er líklegt að á svæðum með hátt eða hækkandi hlutfall eigin húsnæði er minni sköpun nýrra starfa, minni sveigjanleiki í atvinnulífinu og fólk ferðast lengra á milli vinnu og heimilis.

Hreyfanleiki fólks minnkar, það flytur ekki þangað sem störfin eru, heldur keyrir frekar á milli.  Afleiðingin er kostnaður fyrir fyrirtækin og starfsmennina og aukinn umferðarþungi.  Jafnframt velta þeir því upp hvort skipulagsmál geta skipt þar máli, þar sem samfélög með hátt hlutfall af eigin húsnæði eru hugsanlega líklegri til að vilja ekki ný fyrirtæki sem gætu skapað störf (svokölluð „not in my backyard“ áhrif).

Aðrar rannsóknir virðast styðja þessar niðurstöður.  Í finnskri rannsókn kom t.d. fram að þótt húseigendur sem einstaklingar væru ólíklegri til að missa vinnuna þá eykur hækkandi hlutfall eigin húsnæðis atvinnuleysi á viðkomandi svæði.

Þannig virðast þessar rannsóknir segja að draumahúsið er jákvætt fyrir mig sem einstakling, en stjórnvöld eiga ekkert sérstaklega að hvetja mig áfram í því að eignast það ef þau vilja styðja við atvinnusköpun.

En hvað segir þetta um Ísland?

Var hreyfanleiki minni hér vegna hás hlutfalls eigin húsnæðis?  Hefðu fleiri farið af landi brott ef fólk hefði ekki átt húsnæði í kreppunni?  Hefðu fleiri flutt út á land og leitað vinnu þar í útflutningsgreinunum ef þeir hefðu verið í leiguhúsnæði? Átt auðveldara með að komast í leiguhúsnæði út á landi ef allir byggju ekki í eigin húsnæði þar? Skiptir sú staðreynd að við búum flest á SV-horninu máli?

Eða eiga þær einfaldlega ekki við?

Veit ekki, – en það væri áhugavert að heyra ykkar skoðanir á þessu.

Vinsamlegast athugið að ég samþykki athugasemdir inn. Því getur tekið tíma fyrir þær að birtast.  Ég áskil mér jafnframt allan rétt til að hafna birtingu athugasemda sem eru ómálefnalegar, nafnlausar eða ósannar.

Stjórnarmyndunarviðræður ganga vel.   Formaður Sjálfstæðisflokksins segir  að hann standi fastur á loforðum flokksins um skattalækkanir.  Jafnframt að hann sé tilbúinn að axla ábyrgð á málaflokkum sem standa fyrir stórum hluta útgjalda ríkisins. Hann ítrekar þetta aftur í viðtali á Sprengisandi í dag.

Framsóknarmenn hafa lýst sig tilbúna að skoða hugmyndir Sjálfstæðismanna.

Samt virðist Bjarni Benediktsson telja ástæðu til að mæta á fundi og í útvarpsviðtöl til að ítreka staðfestu sína.

Ég treysti mínum formanni til að ná sem bestri niðurstöðu fyrir land og þjóð í viðræðunum.  Líka formanni Sjálfstæðisflokksins.

Það er löngu tímabært að sjálfstæðismenn treysti sínum formanni.