Líf hennar hófst af ótrúlegri dirfsku en jafnframt miklu hugrekki og hún átti og á afrek sem vakið hafa heimsathygli frá þessum tíma. Svo komu ár, áratugir og aldir sem hún var eiginlega í fangelsi eða innilokuð; ekki ósvipað og Dorritt.  Síðan kom ríkidæmið að utan með aðkomufólki heldur ekki ósvipað og var með Dorritt. Þá varð hún drambsöm, bara alveg nákvæmlega eins og Dorritt, já og varpaði af sér sögu sinni og vildi ekki þekkja þrengingartímana en lyfti sér upp á fornri frægð og nýfengnum auði.  Taldi sig samt hafa einhver fjölskyldugildi, eitthvað til að vera stolt af, eitthvað sameiginlegt sem var mikilvægt. Hr. Vilhjálmur Dorritt hann grætur meira að segja þegar Dorritt litla reynir að fá hann til að læra af fortíðinni þó ekki nema væri til að halda vinskap Arthurs Clennams. Ef saga Íslendinga er svona lík örlögum Dorritt fjölskyldunnar fer þá fyrir þeim eins og Íslendingum? Mun drambið fella fjölskylduna. Það verður spennandi að fylgjast með því hvernig þetta fer allt saman. Má kannski líkja persónum og leikendum í sögu Dickens um hana Dorritt litlu við sögusvið íslensks samfélags. Eru persónurnar í kringum fjölskylduföðurinn, stjórnmálamenn og áhrifavaldar í samfélagi okkar?  Hver er til dæmis Rigaud sem er hinn sami og Blandois og Lagnier þessi þrjótur sem bregður sér í þessi gervi til að fela glæpi sína? Er þetta táknmynd hins undarlega og óskiljanlega kennitöluflakks í viðskipalífinu?  Hvað með Dorritt litlu er hún hin veikburða sál þessarar þjóðar sem nær ekki að blómstra og ráða ferðinni. Ég mun áfram fylgjast spenntur með. Mun drambið fella Hr. Vilhjálm Dorritt. Var það dramb sem felldi okkur spyr nú einhver. Var það ekki eitthvað annað? Sá sem bar þjóðina og kjarna hennar á borð fyrir útlendinga sagði og taldi upp tíu eiginleika sem hann sagði að hefðu mótað okkur Íslendinga. Við eru vinnusamir bændur og sjósóknarar. Við viljum árangur frekar en að velta okkur upp úr ferli ákvarðana. Við eigum auðvelt með að taka ákvarðanir, já og þorum þar sem aðrir hika. Við látum ekki skrifræði þvælast fyrir okkur. Við treystum hverju öðru og erum sérlega orðheldin. Við eigum auðvelt með að mynda samstarfshópa sem stefna að sama marki sem iðandi keðja bandamanna í ákvörðunum. Stjórnendur okkar eru stjórnendur eins og skipstjórar í brúnni sem deila örlögum og áhættu með áhöfnunum. Fornöldin, arfleifðin og afrek fornaldarinnar færir okkur fyrirmyndir um hvernig við eigum að haga okkur.  Tengsl við fornöldina er svo skýr og tær; við vitum að mannorð er dýrmætara en flest annað. Svo að lokum þessi virðing fyrir frumleikanum svipað eins og virðingin sem var fyrir skáldunum í öndvegi. „Orðið afhafnaskáld er lýsandi dæmi um hvernig þessi hugsun hefur fengið gildi í samtímanum.“ (Síðasta setningin er bein tilvitnun í ræðu Ó.R.G. í fyrirlestri hjá Sagnfræðingafélaginu 10. janúar 2006). Er ekki alveg magnað að eiginkona forsetans skuli heita Dorritt alveg eins og sögupersónur Dickens sem eru „kannski“ að teikna upp örlög okkar í söguþræði sínum.

Þetta var mitt þriðja orðaskak.

Í morgun hófst hin eiginlega rannsókn á hruninu. Beitt er rannsóknaraðferðum Sókratesar og ekkert gefið eftir í greinandi spurningum. Viðmælandinn er knúinn svara og þegar hann svarar er spurt að nýju. Það verður forvitnilegt að heyra af niðurstöðunni því að hún skiptir okkur Íslendinga miklu máli ef við ætlum að komast upp úr þeirri forarvilpu sem við erum staddir í. Þarna gekk ég of langt í fullyrðingu minni. Látum forarvilpuna standa, því að hver veit nema að lýsingin eigi við. Það getur verið gott að hafa tilgátu til að ganga út frá þegar rannsókn stendur yfir.

Það er tvennt gott við þessa rannsókn. Í fyrsta lagi er hún opinn og gagnsæ (allir geta hlustað) og í öðru lagi er hún unnin af fagmennsku. Ævar Kjartansson hefur nú um nokkurra missera skeið haldið úti útvarpsþætti milli kl. 9 og 10 á sunnudagsmorgnum í samvinnu við þjóðþekkta spekinga og fengið til sín aðra þjóðþekkta spekinga. Nú heitir þátturinn „Landið sem rís“ og er undirtitillinn, samræður um framtíðina. Með Ævari er Jón Ormur Halldórsson sem lengi hefur getið sér gott orð fyrir spaklega og greinandi pistla um ýmiss málefni í gegnum árin. Báðir eru þeir Ævar og Jón með geðþekkar og seiðandi útvarpsraddir sem gefa stöðugt í skyn að eitthvað spennandi sé á næsta leiti. Þannig eru einmitt þættirnir og ætti enginn að láta þessa þáttaröð framhjá sér fara. Það sem gerði þáttinn spennandi í dag var að Jón Ormur var ekki með hugleiðingar í spurningum sínum heldur spurði eins og Sókrates og fylgdi spurningum einungis eftir með stuttum skýringum. Jón Ormur gerði betur en margir af lagsmönnum Ævars undanfarin misseri, sem flestir hafa brugðist við hugleiðingum gesta með eigin hugleiðingum, því hann lætur spurningarnar lifa sjálfstæðu lífi. Hann spurði og lét það á sér skiljast stundum, að hann spyrði vegna þessa að það væri mikilvægt að spyrja en ekki vegna þess að hann hefði þá skoðun sem spurningin fól í sér. Þetta er spennandi nálgun.

Viðmælandinn var Njörður P. Njarðvík og fór vel á því þar sem hann hefur ritað marga góða pistla um þjóðfélagsmál og er þar að auki mannvinur. Við rannsóknina í dag kom skýrt í ljós hvað Njörður á gott með að greina einkenni vandans,  þjóðareðlið eða óeðlið og margt setur hann í skýrt samhengi. Heldur var hann þó svartsýnn á framtíðina sem er merkilegt því að sjálfur er ég sannfærður um að hugleiðingar hans hafi þegar gert okkur Íslendingum gott, svo ekki sé talað um aðkomu Njarðar að einum merkilegast viðburði Íslandssögunnar frá árinu 1000 sem er stjórnlagaþingið. Jóni (Sókrates) tókst ekki að finna út í samræðu sinni við Njörð hvað væri að okkur Íslendingum þó að margar atlögur væru gerðar. Hlakka ég til að hlusta á næsta þátt að viku liðinni og heyra hver verður þá sókratesaður.

Eiginlega datt manni í hug eftir samræðuna að við Íslendingar værum samansafn skítseiða. Þeir félagar þrír komust næstum því að þeirri niðurstöðu að Íslendingar hefðu spillt eðli. Kannski er spilling samofin menningu okkar eins og einn ágætur blaðamaður sagði á fyrirlestri sem ég hlustaði á í byrjun desember. Ég saklaus maðurinn brást við með þeim hætti úr ræðustól hvort að þetta gæti nú virkilega verið satt. Blaðamaðurinn og þeir félagar í morgun sýndu fram á margvísleg einkenni sem ekki er hægt að neita. Hvað um það? Markmið samræðunnar er að reyna að finn orsök hrunsins í þjóðareðlinu svo að hægt sé að lækna það. Ég get því ekki annað en fagnað þessari rannsókn en vil leyfa mér að halda í þá kenningu að við séum frekar stödd í forarvilpu. Líkingin segir þá að með samstilltu átaki komumst við uppúr og getum þvegið af okkur skítinn en ekki að við séum svo sundurlynd og spillt að við komust hvergi.

Þetta var mitt annað orðaskak.

Ásgeir

Gleðilegt ár

Nú er nýtt ár gengið í garð með vonum sínum og væntingum. Árið 2011 leggst vel í mig. Að hluta til er það vegna þess að þá verða liðin 200 ár frá fæðingu Jóns Sigurðssonar fánabera sjálfstæðisbaráttunnar á 19. öld.  Hann er mikilvæg táknmynd þeirrar  þróunar sem nú á sér stað. Við erum í raun að heyja nýja sjálfstæðisbaráttu og sem betur fer með orðin að vopni eins og fyrr þó að upphaf hennar megi rekja til harðra átaka á Austurvelli veturinn 2008 til 2009. Þá sýndi þjóðin að hún ætlaði ekki að láta óvitra stjórnmálamenn troða sér um tær. Þjóðin sýndi tennurnar og þó að hún hafi ekki öll verið á Austurvelli, þá var þetta þjóðin sem talaði. Ég tel mig bæði vera friðarsinna og lýðræðissinna og mætti á flesta fundi og sá þar venjulegt fólk; þverskurð þjóðarinnar. Ég mætti ekki á margar brennufórnir nema þegar ég  las, með titrandi röddu, niðurstöðu fundar Samfylkingarfélagsins í Reykjavík fyrir utan Þjóðleikhúskjallarann 21. janúar 2009. Þetta var þjóðin og hún talaði og það var hlustað. Þjóðin talaði aftur í haust og það var hlustað. Við verðum að finna leiðir til að tryggja almenningi meiri aðkomu að stjórnmálum því kosningar á fjögurra ára fresti duga ekki. Varla getum við búið við reglulegar uppreisnir með bálförum og grænmetiskasti þó að þær hafi dugað í þessum hremmingum.

Nú er að renna upp ný öld upplýsinga þar sem allur almenningur getur skyggnst inn í hugarfylgsni þeirra sem taka ákvarðanir, ákvarðanir sem áður voru teknar í reykfylltum bakherbergjum. Nú er jafnvel hægt að fylgjast með hugsunum í þróun ef maður er tilbúinn að leggja eitthvað á sig.

Því miður telja fjölmiðlarnir á Íslandi það vera verkefni sitt að stilla málsmetandi fólki upp í hanaati fyrir framan hljóðnema og myndavélar þar sem hanarnir tæta í sig upplýsingarnar sem liggja síðan sem slitur fyrir augum og vitund manna svo að enginn skilur neitt í neinu.  Þessi tegund fjölmiðlunar  á Íslandi virðist eiga rætur í misskildu hlutleysi sem Ríkisútvarpinu var gert að vera, meðan það var og hét.  Það eru til blaðamenn sem eru góðar undantekningar frá þessari hefð. Enginn þeirra nýtur þó þeirrar virðingar né fjölmiðlar að úrskurður þeirra um sannleika í einstökum málum skeki embættisstöðu eða hlutskipti nokkurs manns. Maður heyrir þó sögur af þessu frá útlöndum að svona sé þetta þar sem  vel unnar og ígrundaðar blaðagreinar og þættir hræða buxurnar af sumu fólki svo ég leyfi mér nú erlent líkingarmál. Vangeta íslenskra fjölmiðla að þessu leyti getur seinkað eða jafnvel eyðilagt möguleikana á því að vitundarvakningin og sjálfstæðisbaráttan sem nú stendur yfir heppnist.

Fjölmiðlarnir eru ekki aðeins mikilvægur, heldur nauðsynlegur hlekkur í sjálfstæðisbaráttu hins nýja Íslands, því að þeir bera ábyrgð gagnvart almenningi gagnvart venjulegu fólki í að flokka sannleikann í hverju máli frá vafaatriðunum og álitamálunum. Ekki er gott að allt sem sveimar um vitundarlíf þjóðarinnar séu vafaatriði og álitamál þá verður hún bara rugluð. Ég þar með talinn.

Bjartsýnn er ég samt og trúi á framtíðina því að sagan segir mér að þó að mannkyn og það kyn sem lifir og hrærist á þessu skeri eigi margt eftir ólært þá hefur margt lærst og sumt jafnvel utan að.

Þetta var mitt fyrsta orðaskak.

Ásgeir Beinteinsson